TUẦN TRĂNG... XẾ

(Tặng những cặp t́nh  đôi ba mươi và sáu bảy mươi)

Trần Kiêm Đoàn

 

           

            Trăng Mật               

            Trăng mật, trăng non, trăng tṛn, trăng xế, trăng lặn, trăng tàn là chu kỳ tâm lư và vật lư của một tuần trăng.

            Tuần trăng đâu chỉ là bảy ngày trăng; mà tuần trăng là ṿng quay của con trăng mọc lặn, đầy vơi trong ṿng một tháng.  Và, “Tuần Trăng Xế” là h́nh ảnh mùa thu heo may của vầng trăng đang từ từ lặn sau mùa trăng mật ngọt, xuân xanh.

            Khái niệm Tuần Trăng Mật có gốc gác gần ba ngh́n năm trước tại châu Âu và được ghi bằng chữ Bắc Âu tối cổ dài lê thê là “hjunottsmanathr”, có nghĩa là sự sung sướng, hạnh phúc tột cùng... như ngày mới cưới nhau.  Theo tục lệ Bắc Âu thời cổ là trong tháng đầu mới cưới, cặp vợ chồng son mỗi ngày uống một cốc rượu nho trộn mật ngọt ngào.  Khái niệm Tuần Trăng Mật bắt nguồn từ đó. 

            Có một điều ngạc nhiên kỳ thú là tục lệ “rước dâu” thời cổ Bắc Âu và người H’Mong ở các vùng rừng núi Lào và Việt Nam bây giờ lại rất giống nhau.  Đó là cô dâu yêu quư cần phải bị chú rễ tương lai bắt cóc đem đi dấu kín ở một nơi nào đó t́m không ra mới có thể bắt đầu cho một cuộc hôn nhân... hợp pháp và hợp với đất lề quê thói.  Kết quả thường là “t́m không ra, tha làm phước.”  Và cuộc diện sau cùng của quá tŕnh công đồn, đả viện là cả hai phía gia đ́nh bên dâu, bên rể đành phải ưng thuận trước... sự đă rồi!

            Ngày Xuân, bên chén trà xanh quê hương Bắc Thái mà ngồi một ḿnh độc ẩm từng ngụm trà lặng lẽ nơi quê người giữa đất Cali nầy mới cảm nhận hết cái trống vắng của ư niệm thời gian.  Khi hương khói trà xanh nồng đượm, bay phơ phất từng sợi bạc, vương lên đầu râu tóc cḥm xanh, cḥm lốm đốm của tuổi sáu mươi là khi ḿnh thấy được một cánh cửa mới đang từ từ hé mở.  Cánh cửa tâm lư, gồm cả thể chất lẫn tâm linh, đang hướng về một tương lai mịt mờ hay trong suốt của hai bàn tay không.  Có lẽ tất cả cái c̣n lại để mang đi – một “ngày đi” không thể nào tránh được và có thể xảy ra bất cứ trong nháy mắt nào và bất cứ cho ai giữa cơi vô thường nầy –  là những niềm vui hay nỗi buồn đă thành dấu ấn trong ta, trong một góc khuất riêng tư nào đó của mỗi con người.

            Tôi mỉm cười tính tuổi sáu mươi.  Người Việt sống trên đất Mỹ tính tuổi 60+ là tuổi “bâu-nớt” (bonus).  Bonus là phần được kèm thêm, tặng thêm, lợi thêm bên cạnh phần căn bản.  Sống tới sáu chục là đủ tuổi căn bản “huề vốn” của một đời người.  Sống thêm được một phút, một giờ, một năm, một miếng thời gian nào nữa sau đêm Giao Thừa của tuổi 60 là kể như phần lời, như quà tặng... trời cho để sống thêm phần phụ trội!

            Nếu bạn được tự do chọn lựa th́ việc có ư nghĩa nhất cho tháng đầu tiên của “tuổi đời phụ trội” đối với bạn sẽ là ǵ? Một câu hỏi rất riêng mà cũng rất chung cho thế hệ... gió heo may đă về!

            Trước khi người Việt chúng ta cậy viện Gallup làm cuộc thăm ḍ ư kiến th́ tôi và những bạn hiền thân mến của tôi đă dám đem bản thân ḿnh làm thí nghiệm.  Kết quả là những đôi uyên ương đă leo lên hàng ông nội, bà ngoại đa số tuyệt đối đề nghị rằng, nên thử sống qua ít nhất là một Tuần Trăng... Xế.

                        Theo như chu kỳ tâm lư của một tuần trăng vừa tŕnh bày ở trên th́ những cặp vợ chồng mới cưới nhau cần hưởng Tuần Trăng Mật để được sống với nhau những ngày đầu ngọt ngào tươi mới.  Cưới nhau sau 10 năm mà c̣n bịn rịn chưa “chịu” chia tay.  Nghĩa là t́nh vẫn mặn, yêu vẫn nồng qua thập niên hương lửa th́ có quyền dẫn nhau đi hưởng Tuần Trăng Non.  Những cặp vợ chồng sống với nhau sau 20 năm, con cái đùm đề, có đứa đă vào đại học mà vẫn nh́n nhau hàng ngày lưu luyến, sống với nhau tṛn trịa, mặt mũi chưa héo hắt phôi pha th́ rất đáng rủ nhau đi hưởng Tuần Trăng Tṛn. Và, những cặp vợ chồng sống với nhau từ 30 năm trở lên mà vẫn chưa có ai làm vọng phu hóa đá trong cùng tận của tâm hồn – nhất là những cặp đang vào tuổi sáu mươi – th́ hăy nhanh chân hưởng Tuần Trăng Xế.  Sợ chờ đợi lâu hơn th́ “bóng xế, trăng lu” và tuần trăng hết sáng.  Lúc đó, e chỉ c̣n Trăng Lặn, Trăng Tàn!

                                                                       

***

                        Phải chăng tâm lư học phương Tây ưa cường điệu khi cho rằng, những cặp vợ chồng tuổi lục tuần rất dễ thành lục... đục v́ những phản ứng rất tự nhiên của tâm sinh lư?! Sau hơn ba chục năm kề vai sát cánh “chồng cày vợ cấy...”  không rời tay để trả nợ cơm áo và nợ ân t́nh, thời gian đủ dài để những xôn xao thuở đầu đời lặn xuống.  Sự lôi cuốn của thể xác và lực níu kéo của đam mê đang đi vào trạng thái bảo ḥa.  Nghĩa là cuộc t́nh chung ngày hai buổi đi về và lực kéo – hay lực tŕ – của mối t́nh dài ba mươi lăm năm kinh nghiệm có độ mặn nồng ngang nhau nên sức cuốn hút không c̣n nữa. Trong sự im ắng vào giai đoạn “chung kết” của một cuộc t́nh, cần phải có tiếng sấm ḷng “big bang” để vực dậy những tâm hồn và cảm xúc đang lơ mơ phân thành những dăi thiên hà lạnh lẽo.

                       

                        Trăng Xế

                        Cùng nghĩ về một tiếng “sấm” ân t́nh cần thiết như thế, nên chúng tôi vui vẻ nhận lời đi... Tuần Trăng Xế ở quần đảo Hạ Uy Di – Hawaii.  Đây là chuyến đi mà những đứa con đă trưởng thành của chúng tôi hoàn toàn sắp xếp cho Ba Mẹ.

                        Lần đầu, được đi du lịch miễn phí; lại được con gái, con rể lo toan mọi chuyện; dắt tay đưa lên phi trường, đón về khách sạn tôi bỗng có cảm giác như ḿnh nhỏ lại. Những thoáng ngày xưa lon ton chạy theo chân Mẹ hiện về.  Mẹ tôi không c̣n nữa và Ba tôi mất trước khi tôi đủ khôn lớn để nhớ mặt cha ḿnh là ai.  Những đứa trẻ Việt Nam sinh ra và lớn lên giữa thời chinh chiến như tôi, mấy ai có trọn một vầng trăng thơ ấu.  Làm ǵ có được kỷ niệm êm đềm về những tuần trăng ghi từng cột mốc của ngày tháng yêu thương.  Cho đến khi lập gia đ́nh, tôi không nghĩ là ḿnh biết có ai quanh ḿnh đă từng có một Tuần Trăng Mật!

                        Sau ba mươi tám năm sống đời vợ chồng, chúng tôi bắt đầu tuần trăng... xế với  buổi chiều đầu tiên trên bờ biển Waikiki.  Đây là vùng biển được du khách ưa thích và tập trung đông nhất trong số năm ḥn đảo chính của quần đảo Hạ Uy Di.  Nét lăng mạn và thư giản đầu tiên nơi đây là cách ăn mặc và sinh hoạt.  Hầu hết mọi người, nhất là phái nữ tuổi trẻ, đều là con nhà “nghèo.”  Áo quần vài mảnh đơn sơ chỉ vừa đủ che thân.  Đây cũng là nơi t́nh tự vô t́nh.  Chẳng ai chú ư đến ai ngoài chính ḿnh và người thương yêu bên cạnh.  Và đây cũng là nơi văn minh ch́m khuất.  Người ta muốn quên đi thế giới lâu đài, vật chất đang sừng sững và rộn ràng bao quanh đầy mời gọi của Honolulu để hướng trọn vẹn về vùng biển trời thiên nhiên kỳ tú tuyệt vời trước mắt.  Cũng chỉ là biển xanh trước mắt, cát vàng dưới chân và mây trắng trên đầu nhưng tất cả đều hiện ra với một dáng vẻ khác.  Thiên nhiên không lạnh lùng mà giao ḥa đầy t́nh cảm với con người.  Có lẽ từ trong vô thức đă có sự chuẩn bị sẵn nguồn t́nh – có thơ và mộng – cho một chuyến đi ra ngoài hải đảo Thái B́nh Dương.                     

                        Cảnh chiều xuống và sớm mai lên trên băi biển Waikiki đẹp và b́nh an quá.  Càng đi xa hơn qua các đảo Big Island, đảo Maui trong quần đảo Hawaii, khung cảnh thiên nhiên càng được gói trong mầu xanh trời nước mênh mông.   

                        Giữa thiên nhiên và trong tiếng thở thinh lặng của biển trời, chúng tôi ít nói với nhau hơn nhưng lại cảm thấy gần gũi và hiểu nhau hơn.  Lần đầu tiên, hồi tưởng như muốn tính lại sổ đời, chúng tôi mới nhận ra ḿnh cũng là người giàu có với gia tài t́nh cảm hơn nửa đời người trên quê hương Việt Nam, thế mà bao năm qua lại vô t́nh sống như những kẻ nghèo kiết xác.  Ngày đó, chúng tôi rất “giàu” mà không biết ḿnh giàu.  Cả hai vợ chồng cứ san sẻ dần t́nh cảm của ḿnh vào việc nuôi con khôn lớn mà chẳng có khi nào chia một mảnh cảm xúc riêng tư cho cuộc t́nh hai đứa.  Bởi thế, ngày con cái trưởng thành th́ cuộc t́nh Ba Mẹ bé lại.  Những sự chăm sóc yêu thương, những biểu cảm nồng nàn, những ân t́nh ướt át... dành lại cho con.

                       

                        Trăng Kim Cương

                        Xưa, giới thầy thuốc Trung Hoa nhận xét rằng, người Việt nằm trên rừng cây thuốc Nam mà đành chịu chết v́ thiếu thuốc tại quá ỷ y vào thuốc Bắc.  Cũng tương tự như thế,  người Việt có bờ biển xanh mướt dài trên hai ngh́n cây số và dăi Trường Sơn hùng vĩ chạy dài từ Bắc chí Nam mà sao những cặp t́nh nhân Việt Nam cứ thiếu hoài những tuần trăng... mật, trăng non, trăng tṛn, trăng xế...?!  Cảnh trời biển non nước hữu t́nh cho những tuần trăng mật như quần đảo Hạ Uy Di lăng đăng khắp mọi miền duyên hải Việt Nam. Từ Hạ Long, Cát Bà, Sầm Sơn, Đồ Sơn đến Cửa Việt, Thuận An, Cảnh Dương, Lăng Cô, Đà Nẵng, Nha Trang, Đại Lănh, Vũng Tàu, Hà Tiên... nơi nào cũng có một miền hẹn ḥ lư tưởng.

                        Có người “đổ hô” cho sự nghiêm khắc của nền văn hóa truyền thống Việt Nam đă làm cho t́nh cảm lứa đôi thành khô khan và cứng đọng một chiều nên những người t́nh sau khi thành vợ chồng quên dần cảm xúc cá nhân để phục vụ cho nếp sinh hoạt đại gia đ́nh.  Thực tế văn hóa Đông Tây có vẻ như bên đêm, bên ngày; bên nắng, bên mưa. Người Á Đông nghĩ đến họ hàng trước khi nghĩ đến ḿnh nên để họ trước tên riêng.  Người phương Đông quên ngày sinh mà nhớ ngày chết; hờ hững với hiện tại và tương lai để hoài niệm và tôn thờ quá khứ.  Trong khi người phương Tây th́ làm ngược lại.

                        Phải chăng v́ thế mà những cặp vợ chồng phương Tây sau ngày cưới, mỗi năm đều có lễ kỷ niệm ngày cưới nhau.  Và, hễ cứ được sống chung thêm một năm th́ nền móng ân t́nh càng chắc thêm một nước (?).  Họ đă cụ thể hóa lớp thời gian của hôn nhân bằng h́nh tượng vật thể cho mỗi năm như: 1 năm = giấy; 2-vải, 3-da, 4-tơ, 5-gỗ, 6-sắt, 7-kền, 8-đồng, 9-sứ, 10-kẽm, 20-sành, 30-châu, 40-ngọc, 50-vàng, 60-kim cương... Có cuộc t́nh nào đến tuổi kim cương rồi mà vẫn chưa hưởng được một tuần trăng... xế?

                        Dăm ba b́nh trà đầu năm uống một ḿnh đă cạn, tôi bâng quơ nghĩ đến một năm mới c̣n hơn 360 ngày đang trăi dài ra trước mắt.  “Tuần trăng xế” cho một cuộc t́nh dẫu muộn nhưng đấy vẫn là dấu ấn đầy biểu tượng của ân t́nh.  Tôi nghĩ về quê hương bên kia và một miền đất khác gọi là thế giới Âu Mỹ bên nầy.  Tuổi sáu mươi, tôi đă sống nửa đời cho mỗi bên.  Đông Tây có rất nhiều dị biệt nhưng vẫn có một điểm chung:  Nếu không có một tuần trăng mật thuở xuân xanh th́ cũng chưa muộn cho một tuần trăng xế khi đầu bạc.  Bên cạnh bát cơm nóng hay ổ bánh ḿ ḍn vẫn c̣n và vẫn cần một b́nh trà thơm cho ngày đầu Năm Mới.  Và Tuần Trăng nào cũng đẹp những tuần trăng tiếp nối của giấy, da, gỗ, sắt, châu, ngọc... đều óng ánh sáng lên phía chân trời xa.  Nơi xa cùng tận ấy có một tuần trăng Kim Cương đang chờ trước khi bóng xế, trăng lu và trăng sẽ chia tay với từng kiếp người măi măi.

 

 Trần Kiêm Đoàn

Sacramento, Bắc Cali cuối Đông 2006

                       

                        tâm lư/ triết học/ xă hội