TRẦN KIM ĐON

DU LỊCH TY DUYN

1  2  3  4  5  6

 

3. BỜ XANH CỦA HUẾ

 

Ba mươi năm xa Huế, về lại, Huế vẫn cn xanh. Trong lc nhiều nơi khc th c nơi đ đổi trắng hay ha vng. Đổi trắng, v qu nhiều ta nh vi gạch mới mọc. V, vng đi v khuynh hướng đ thị ha dim da nửa vời.

 

Sn khấu Ngọ Mn

 

Con sng xanh mt thường tri chảy m đềm l linh hồn của thnh phố. Với Huế, sng Hương khng phải chỉ l linh hồn m cn l thể phch tinh anh của thnh phố. Ni ấy phải c sng ấy. Sng ấy phải c ni ấy v bầu trời Xun xanh, Hạ trắng, Thu vng, Đng tm... mới hội đủ đường nt tạo hnh cho một tc phẩm tm ảnh trong lng người đi. Pha Nam v pha Bắc, Đ Nẵng v Quảng Trị l hai thnh phố đẹp v c thể thay thnh phố cũ ra thnh phố mới như ti sinh. Đ Nẵng một ngy no đ c thể đẹp như Hồng Kng. Quảng Trị - Đng H c thể đẹp như phố mới. Nhưng Huế th kh m c được một sự thay hnh đổi dạng tương tự v Huế đ định hnh thnh một biểu tượng: Huế tự lm nn Huế mất rồi! Một cặp phạm tr mu thuẫn v sinh khắc đ lm nn xứ Huế. Ngay điều kiện thin nhin v thời tiết cay nghiệt Thng tm nắng nm tri bưởi. Ging hai (lạnh tới mức) cắn tay khng ra mu cũng đ vẽ nn một cảm nhận sinh khắc ngoi tầm thay đổi. Rồi tới cảnh một tr xứ Thần kinh min mật đến thế m Huế thơ, Huế mộng; nhưng Huế vẫn tộng bộng hai đầu. Tộng bộng l một biểu tượng cởi mở thng thong, một phong thi tiếp nhận ci mới khng cần điều kiện. Nhưng c ai qun được rằng, những người Huế khai ph tiền phong thời cha Nguyễn Hong tiến về Nam l đon lữ khch tới nơi đy đất nước lạ lng; con chim t ku cũng sợ, con c nớ vẫy vng cũng run. Phải chăng v thế m ci đẹp dễ sợ! th chỉ Huế mới c. Huế đ mang số mệnh hy sinh chnh mnh cho nghĩa lớn của Huyền Trn. Tn gọi cụt ngủn: Huế, Sịa, Nong, Truồi, Chuồn, Cồn, Hương, Bồ, Dinh, Tr, Độn đ khng lm cho tnh Huế ngắn đi v đất Huế hẹp lại m cảm xc mi di ra qu tầm một đời người ngắn ngủi. C một lối sống, lối nghĩ, lối hnh xử theo một phong cch ring gọi l văn ho Huế. Cũng như c một lối gọi tn, pht m v diễn đạt ring gọi l tiếng Huế hay phương ngữ Huế. Huế ton rn khng thể thay bằng một Huế khc như người Việt Huế xa m đ; khng thể thay bằng một người Ty hay người Mỹ trở về! B mẹ qu lưng cng tc bạc, lụm khụm hi mớ rau tập tng luộc cho con ăn khng thể thay bằng một hnh ảnh Amy m đ mặc vy đầm, tc mi-nhon, dắt ch chạy loăng quăng trn đường Thượng Tứ được.

Ba tuần về với Huế vo cuối thng Ba, khi những cơn lạnh v cơn mưa bất chợt cuối ma lm Huế vừa gi đi, vừa trẻ lại. Ti đ bắt gặp v cảm nhận từ trong chnh mnh một cht co ro của tuổi gi v một cht tươi mt của tuổi trẻ khi cỡi xe my Honda chạy loanh quanh khắp cc ng đường quanh Huế v từ lng ln Huế; từ Huế về lng.

Hơn nửa đời sống với Huế, ti thường tự ho l mnh đ thuộc lng... từng ci ổ g trn đường qua Đập Đ, đường về An Cựu, đường xuống Bi Du, đường tới  Bao Vinh, đường v Mang C, đường ra An Ha hay nhớ r mu ru từng ma trn những bức tường vi gạch cổ thnh. Thế m nay về lại, vẫn bị lạc đường hỏi lối loanh quanh. Nghĩa l Huế c mở rộng. Huế thm nhiều con đường v phố x ln theo.

Mỗi khi ni đến một thnh phố mới, một con đường mới mọc ln thường đồng nghĩa với một khung cảnh thin nhin vừa bị biến cải qua bn tay ti tạo của con người. Tội nhất l những dng sng rầu đời tuyệt vọng bởi những cng trnh khai thc khng tiếc thương tnh sng nghĩa ni của kỹ thuật lạnh lng. Hnh như cng ngy, văn minh nhn loại cng gắn b tha thiết với những dng sng. Như chu Mỹ trẻ trung hơn chu u nn những con sng khng bị biến thnh những lạch nước quặn mnh lm kiểng cho những cng trnh xy dựng lu đi. Những dng trường giang  như Mississippi, American, Colorado ở Mỹ, Wheaton ở Canada vẫn cn l những bờ xanh lồng bng nước như hm nay. Trong khi đ, những con sng nổi tiếng một thời ở chu u, vốn đ ln lo từ thời Trung Cổ, như sng Seine ở Paris, sng Thames ở Lun Đn, sng Brisbane ở c,  sng Danube ở Đức đ bị những cơn lũ đ thị ha biến thnh những dng knh quặn mnh giữa hai bờ thnh lũy b tng v cao ốc. Hy vọng mi sau nầy rằng, mai t c Thắm con nh Huế c về lng, dẫu c lỡ để cho hương đồng cỏ nội bay đi t nhiều th cũng vẫn cn thấp thong đu đ đi nt mặn m của c gi chn qu.

Dẫu c đi khắp năm đồng bảy đội, tuổi gi trở về Huế, vẫn thấy Huế đẹp với  những bờ xanh: Bờ sng, bờ suối, bờ ao, bờ hồ, bờ ro, bờ cỏ Dng sng Hương xa tt tắp c thể nhn thấy trong tầm mắt từ đồi Vọng Cảnh, qua cha Linh Mụ, chạy dọc theo thnh phố, rẽ về Vỹ Dạ, qua ng Ba Snh trước khi xui về biển. Hai bn bờ sng vẫn cn xanh mướt. Dng nước xanh, lc đc lục bnh, đi cụm lau lch hoang d vẫn cn thấy nhau v những con đ xui ngược. Sng An Cựu, Sng Bồ, sng Đo, hồ Ngự vẫn cn bờ xanh với ma Xun v dy leo đong đưa với ma Hạ. Nếu Huế mất những bờ xanh, lng ti mất những bờ cy dại dọc sng Bồ thn i c lẽ ti sẽ mất đi những hoi niệm một thời nhưng vẫn cn ko di v khắng kht của ngy xưa v by giờ đ trn 60 năm. V, trong tm thức của những người trn 60 tuổi như ti, đ sống nửa đời ở Huế v một nửa ở qu người, khi niệm về qu hương khng cn thuần nhất như xưa. Bạn b sống một đời ở Huế c lẽ kh tnh chia sẻ nỗi niềm phn chia trong lng người c hai bến bờ để tới. Ti c Qu Mẹ, đ l qu hương nguồn cội đ sinh ti ra v nui ti khn lớn một thời. Nhưng ti cũng c Qu Người, đ l một qu hương khc đ dang tay cưu mang đời ti v gia đnh giữa lc cơn bo tm l, tri thức v cuộc sống quay cuồng tới đỉnh điểm m khng cần điều kiện hay sự đổi chc no. Trong một trạng thi tm l dng dằng nửa ở nửa về như thế, những bờ xanh của Huế đ dang tay đn ti lại. Sự cuốn ht của thin nhin đầy tm cảm l một sng tạo tuyệt vời của tnh yu cuộc sống. 

Ma Xun năm nay, chng ti muốn lm một cuộc du lịch ty duyn. Ty duyn trong du lịch c nghĩa lấy vui lm chnh. Cn đi đu cũng được, miễn sao tm được th vị v an lạc trn mỗi bước đi.  Lần nầy ty duyn về Huế, trong lứa tuổi về chiều ngoi vng cương tỏa chn cao thấp, chng ti thường đa rằng, may th gặp duyn lnh, khng may th gặp duyn chướng. Về Huế thng Ba. Nắng chưa rt da rt thịt v thời tiết đ qua những thng mưa Đng ho a tm hồn! Thời điểm nầy Huế c Festival, ma Phật Đản v vụ gặt Đng Xun. Festival với những lễ hội rộn rng đầy mu sắc, Phật Đản với những thuyền hoa rực rỡ trn sng Hương v ma gặt năm nay nghe b con ni được ma với rau cỏ xanh hơn năm ngoi. Nếu Huế khng c những bờ xanh của sng ni, ruộng đồng th lễ hội, thuyền hoa, la ma lấy đu lm chỗ dựa thin nhin cho con người np bng.

Chng ti cũng c mặt giữa những người Huế gần, Huế xa v khch xem từ bốn phương tm hướng trong buổi mở đầu Huế Festival năm 2012. C thể ni m khng sợ bị cho l đại ngn rằng, sn khấu Ngọ Mn đm khai hội l một kiệt tc đẹp hiếm thấy c tầm cỡ ton cầu, v đy l dấu tch của một cng trnh kiến trc đế vương non hai thế kỷ cn đọng lại trước mắt nhn gian. Ti chỉ thấy cảnh phế tch đấu trường Colosseum thời đế quốc La M ở l nơi c thế gy cảm gic mạnh cho du khch v lịch sử bi hng vủa n. Nhưng Colosseum chưa hề tổ chức festival nn Huế vẫn l nơi xứng đng cho những lễ hội mang tnh văn ha v truyền thống gy được cảm tnh yu mến cho du khch kh tnh v đ qu từng tri với bao ng ngch địa cầu thời hiện đại.

Lần ny ti về Huế, được gặp lại những người quen, bạn b ở Huế v từ Php, Mỹ, c, Canada cng từ nhiều nơi trong nước gh Huế ma Xun cho khỏi nng. Từ những năm trước, nhiều anh chị em gốc Huế sống xa qu tự động ngồi lại với nhau v gp tay nhau thnh một nhm sinh hoạt từ thiện v văn nghệ, văn ha Huế gọi l Huế Xa. Anh chị em chỉ c một tấm lng chung l: Huế Xa m khng xa Huế.

Chng ti ở lại Huế lu hơn v được sống với b con, bạn b trong mu xanh ma Xun tươi mt của Huế. Buổi trưa đi trn Cầu Mới, nhn về pha cầu Trường Tiền v cầu Bạch Hổ cn ẩn hiện trong mn sương mỏng v nắng mơ phai đầy ẩn dấu như người con gi Huế khi chưa biết pha bn t. Chao ơi l đẹp!

 

Bờ xanh sng Hương

 

Nấn n ở với Huế lu lắm cũng chỉ tới ba tuần. Ti thch về lng ra sau vườn hi rau tươi luộc chấm tương ngon như ngy cn mẹ. Ln thnh phố, Huế vẫn cn dng vẻ phố cổ của một thời; c nghĩa l chưa bị biến dạng sau những bng dng đại gia nửa qu, nửa tỉnh, nửa thị, nửa thnh. Huế by chừ cũng c những nơi cho bạn b hẹn nhau đầy hương vị như Vỹ Dạ Xưa, Khng Gian Xưa, Ven Đồi, Tn Hương Sen, Hong Trc, c ph Cy Đa Thnh Nội, c ph Thin Đường.

Về lại Mỹ, nghe tin Huế nng như chảo bắp rang m tội Huế qu. Bn nầy trời Cali nhớ Huế, chng ti bỗng nhớ bạn b, lng xm, người thn quen. Chỉ nhớ lại lớp học nhỏ b của chng ti ở trường Hm Nghi Huế thi cũng đủ hnh ảnh để tnh đời du biển. Gặp lại thầy xưa, bạn cũ tưởng như mới chiều hm trước thi m ha ra đ gần một đời đi qua.

 

Bốn thế hệ trường Hm Nghi Huế: Thất1 - Tứ 1 (1959-63)

 (Hnh chụp trước cổng Di Lun Đường - Quốc Tử Gim;

 trường Hm Nghi cũ. Thng 4-2012)

 

Nhớ nhất l tiếng vọng thời gian mới đ thảng thốt m ngậm ngi của Huế: Mới đ m đ 53 năm. Mới đ m thằng Phc, thằng Ni, thằng Phụ, thằng Ln, thằng Ha... trong lớp đ ra đi hơn bốn chục năm rồi. Mới đ m cả lớp đều đ ln hng ng nội, ng ngoại. Mới đ m thằng Vim đ c chắt! Mới đ m thế hệ những đứa học tr nhỏ chng ti ngy no nay đ thnh những cụ gi gặp nhau với t nhiều dng vẻ lụm khụm v những nụ cười vui buồn vui bay tc trắng. V, mới đ m những nng du Hm Nghi hương sắc một thời by chừ ho ra đẹp lo. Cc cụ chỉ cn biết cố nu lại thời gian bằng tiếng xưng h thằng, con, mi, tau, của những ngy xưa thn i cho đ ci miệng (khng răng) m thi.

Xa Huế, người ta c thể qun những mảnh sống vui buồn, những ngy sướng khổ trong một chặng đời no đ. Nhưng mấy ai qun được những con đường qu hương đ từng quặn mnh giữa bao tuồng ảo ha của thời gian v cuộc thế trng trng du biển. Cng về gi, tm hồn lại trở thnh chơn chất v thanh thản hơn để cn thương nhớ những bờ xanh của Huế. Mong Huế cn mi những bờ xanh. Mu xanh sớm mai của Huế chnh l nền đậm cho Mu tm Huế buổi chiều. V mu sắc Huế cũng l nhịp cầu thế hệ nối tuổi gi vng phai v tuổi trẻ xanh mướt mượt m; nối kẻ ra đi v người ở lại cho dẫu l Huế Xa m khng xa Huế.

 

Huế - California, thng Tư đầu ma Hạ 2012

Trần Kim Đon

 

           

k sự / hồi ức