TRẦN KIÊM ĐOÀN 

          

MÀU  RỖNG  LẶNG

 

 

                                                                    H́nh Ansel Adam

                                                              Moon and Half Dome, Yosemite Park

 

 

Buổi sáng là tuyết, buổi trưa là đá, buổi chiều là lửa.  Cái ṿm núi cao ngất, sừng sững và im lặng đổi màu như một sơn nữ ngự lâm thay xiêm y để múa vũ điệu của thiên nhiên qua trùng trùng vạn lư thời gian trước mắt con người bé nhỏ.  Trái núi đá tṛn đă bị thần núi cắt mất một nửa từ thuở mới thành h́nh – đâu đó 87 triệu năm về trước!  Vết cắt sắc lẽm không chút ngập ngừng làm cho người đời sau mang  một ấn tượng mạnh mẽ và choáng ngợp khi ngước mắt lên nh́n trái núi mỗi sớm, mỗi chiều hay sâu hút trong đêm trăng.  Ngọn núi Nửa Ṿm (Half Dome) là một tụ điểm đối với du khách bốn phương trong khung cảnh kỳ tú và hùng vĩ của vùng núi đá và ḍng họ thông già cao vút trời xanh trong công viên Quốc Gia Yosemite, cách thủ phủ Sacramento của tiểu bang California ba giờ rưỡi lái xe.

Yosemite bao quanh toàn là những dăy núi đá hoa cương.  Nhưng cái đỉnh Half Dome (Nửa Ṿm) nầy lại được quan tâm nhiều nhất. Leo lên đỉnh của trái núi Nửa Ṿm nầy không c̣n là thách đố của những tay leo núi chuyên nghiệp trong ṿng năm mươi năm qua.  Vô h́nh chung, đỉnh núi trở thành “điểm hẹn” của những cặp t́nh nhân đang ở độ tuổi phương cường và sung măn nhất trong một đời người.  Cả hai đều muốn chứng tỏ cho nhau, rồi đây, sẽ đủ sức đi hết cuộc hành tŕnh… bách niên giai lăo.

Con đường ṃn có dây cáp từ chân lên tới đỉnh được thiết lập từ năm 1919, nghĩa là cách đây 90 năm.  Thuở ấy, chỉ có những tay leo núi chuyên nghiệp tài danh mới tới đỉnh nầy. Nhưng vài ba thập niên trở lại, đỉnh Nửa Ṿm lại réo gọi lứa tuổi đă “chín tới” .  Đó là lứa tuổi sắp lên lăo hay đang lên lăo ở phía bên kia dốc xuống của ngọn đồi thời gian.  Khi người ta bắt đầu sợ tuổi già là khi người ta gặp nhau reo vui mà thật ra là một lời an ủi: “Lâu không gặp, bây giờ nh́n bạn trẻ hơn trước nhiều!”  Người ta không nở thở dài về những dấu chân chim ngày một sâu trên khóe mắt của những người đang cất bước chậm dần trên đường… tri thiên mệnh!

Đỉnh Nửa Ṿm được xem là nơi leo núi đứng đầu trên nước Mỹ.  Bên cạnh khung cảnh hùng vĩ và khí hậu tương đối ôn ḥa, đỉnh Nửa Ṿm c̣n là nơi gặp gỡ vừa vặn nhất cho những tay leo núi chuyên nghiệp và những người leo núi nai tơ.  Leo khứ về hồi có chậm lắm cũng chỉ mất trên dưới 12 giờ trên một lộ tŕnh dài 16 dặm rưỡi, khoảng 24 km và cao non 9 ngh́n bộ – khoảng 3 ngh́n mét – trên mặt nước biển.  Bởi vậy, hàng năm có tới 5 chục ngh́n người khắp nơi trên thế giới tới Yosemite tham gia cuộc chơi leo tới đỉnh Nửa Ṿm trời.    

Nghe đâu trong lịch sử đặt đường dây “cáp” lên đỉnh Nửa Ṿm từ năm 1919, trong số những người đă leo tới ngọn đỉnh trời ấy, người trẻ nhất là 6 tuổi và già nhất là 72 tuổi.  Tuy cũng có cả chục người trợt chân rơi xuống núi mất mạng; nhưng cũng có người thống khoái leo lên, leo xuống đỉnh núi cả vài ba chục lần!  Ở điểm mốc thời gian sáu bốn tuổi ta, sáu ba tuổi Tây; chưa phải vật lột với “lăo tam cao” – cao đường, cao máu, cao mỡ – nên tôi thử  tới Yosemite t́m… cao sơn.

Sau khi dự lớp thuyết tŕnh leo núi, tôi sắm sửa các dụng cụ leo núi theo lời khuyên của huấn luyện viên.  Sáng lên đường, lưng mang ba lô, tay cầm gậy leo đồi chuyên nghiệp, chúng tôi trông ra dáng những tay leo núi có… nghề.

  Sáng sớm tinh mơ, xuất phát từ Đường Ṃn Mù Sương (Mist Trail). Buổi lên đường tuy không có cảnh “buổi tiễn đưa ḷng bận thê noa” như trong Khúc Ngâm của người chinh phụ, nhưng có người Việt Nam nào mà không cảm thấy chút nao ḷng trước hai tiếng… lên đường!

Đi được hai cây số đầu, nắng lên và bắt đầu nhuộm vàng những đỉnh núi.  Liếc mắt nh́n quanh, chưa ai nghỉ chân và cũng chưa thấy ai uống nước nhưng tôi đă uống hai lần.  Đi thêm một cây số nữa, tới thác Vernal Fall, mồ hôi bắt đầu giọt ngắn, giọt dài.  Cái đầu th́ cứ hô tiến lên cả Tây nó cười, nhưng chân và đầu gối th́ bắt đầu bướng bỉnh căi lại đ̣i nghỉ.  Đầu và chân thiếu đoàn kết th́ tôi phải nhờ vào mũi và tay.  Hít một hơi dài khói sương núi rừng buổi sớm để tăng cường nội lực.  Đôi tay dang ra đánh nhịp “một, hai… bước đi trên đường xa”. Nhưng đi tiếp được chừng hơn cây số th́ hơi thở nóng dần lên, mũi cũng sụt sùi trổ chứng.  Hai tay không c̣n phối hợp nhịp nhàng, không c̣n hứng chí muốn đánh qua đánh lại mà muốn nằm yên.  Thoạt đầu, tôi đa nghi như Tào Tháo.  Cứ rằng là, thà ta phụ người c̣n hơn để người phụ ta, nên tự ḿnh căi lại nỗi thấm mệt của chính ḿnh để bước tới. Phải đi chừng 3 cây số nữa th́ mới tới thác Nevada Fall là điểm nghỉ cuối cùng trước khi bắt đầu hành tŕnh leo đỉnh Nửa Ṿm.  Tôi uống hết gần một nửa số nước mang theo.  Khi đầu ḿnh và tứ chi phối hợp đ̣i về th́ không nên đi tiếp.  Nghĩ vậy nên tôi bước chậm dần.  Thuyền đi ngược nước, không tiến th́ lùi nên tốt hơn là ghé bến.

Đoàn người leo núi vẫn hăm hở tiến tới trước.  Cơn mỏi thân xác không thấm thía bằng nỗi vui buồn thế hệ.  Một thế hệ tuổi già đang chậm dần và ngồi lại bên ḍng chảy của tuổi xanh tươi mới đang đi tới và vươn lên.  Tôi t́m mảnh rừng rợp bóng cây redwood vạm vỡ và cao vút, cởi ba lô và trải cảm giác mệt mỏi lên tảng đá vừa nhú lên bắt nắng.  Đoàn người leo núi chẳng ai buồn để ư đến ai.  Tất cả đều hăm hở đi t́m bản chúc thư không lời của chính ḿnh trên đỉnh núi:  Xác định sự hiện hữu của ḿnh trong ḍng sống!

Nắng đă lên chiếu vàng dăy núi vươn cao ṿi vọi.  Dăy núi đá có tuổi 93 triệu năm chắn lối chân trời như muốn đem uy vũ thiên nhiên thách thức với con người nhỏ bé.

Mùi cà phê thân quen là lạ thoảng trong gió mai.  Tôi nh́n qua phía thung lũng.  Dưới tàn đá trắng xanh có một cặp vợ chồng già đang nấu cà phê bằng đá diêm trên cái ḷ nhỏ bằng nắm tay.  Ông ǵa bắt gặp cái nh́n của tôi và khoác tay chào lịch sự.  Đoàn người trên Lối Ṃn Mù Sương tới Nửa Ṿm trời đă đi khuất hết.  Những con người biết ḿnh yếu đuối trước uy vũ của thời gian c̣n sót lại giữa thiên nhiên thường có cùng tần số nên rất dễ gần nhau. Ông bà già Edwin người Anh, qua Mỹ du lịch với cả gia đ́nh.  Ông già hơn tôi 4 tuổi và cũng quyết định bỏ cuộc từ đầu trên đường leo núi.  Loanh quanh những chuyện xă giao lịch sự một hồi giúp biết rơ nhau hơn.

Tôi tṛn mắt ngạc nhiên khi lần đầu nghe ông bà già Edwin nói về một điều mới lạ:  tuần Trăng Mật Chia Tay (Farewell Honeymoon).  Ông C. Edwin là một giáo sư đại học Cambridge ở Anh đă về hưu. Bà J. Edwin cũng là một bác sĩ tâm lư ở bệnh viện Luân Đôn.  Sau 45 năm chung sống, hai người quyết định chia tay v́ “không có cùng một lối suy nghĩ và cách sống hợp với nhau nữa”.  Lư do mới nghe nói th́ khá đơn giản, nhưng qua hơn nửa ngày nói chuyện th́ rơ ràng họ đă “hết duyên” – nói theo khái niệm nhà Phật – với nhau. Nghĩa là chẳng c̣n có những điểm tương đồng trong cách nh́n và cách sống giữa cuộc trần gian nầy.  Chất keo bao nhiêu năm dính kết và thu hút họ đă hết.  Mảng tối và ánh sáng ḥa quyện một thời nay phân cực: Có cái nầy th́ không có cái kia.  Đất địa cầu mênh mông đến thế mà sao không có một mái nhà cho sự tương phùng của hai ḍng tư tưởng.

Ông Edwin tâm sự rằng, ông thuộc trường phái Hawking.  Ông tin là vũ trụ vô biên, cuộc sống con người và từng sinh vật, từng hạt bụi từ thời vô trước đến vô sau đều theo một “trật tự tự nhiên” để hiện hữu hay mất dạng và biến thể chứ chẳng có ǵ c̣n hay mất.  Ông nói đến những sinh vật từ thời thái cổ như đại bàng, khủng long, rắn rừng, cá biển… khổng lồ bị tận diệt; trong khi những loài mới sinh ra là do môi trường thiên nhiên biến đổi.  Rất có thể trái đất sẽ nóng lên và loài người sẽ bị  tận diệt; rồi một loài khác sinh ra.  Vũ trụ có vô số thế giới như trái đất đang sinh ra và tan biến từng phút từng giây.  Tư tưởng về “trật tự tự nhiên” đă khiến Ông Edwins phủ nhận một Đấng Sáng Tạo toàn năng là nguyên ủy đầu tiên của vạn sự.

Bà Edwin th́ ngược lại.  Bà tin tưởng rằng, có một Đấng Tạo Hóa chí tôn sáng tạo ra vũ trụ và muôn loài mà mỗi một ngọn lá rơi, mỗi sợi tóc trên đầu rụng xuống… đều do tôn ư của Ngài.

Cuộc đối đầu tư tưởng giữa ông và bà Edwin trong những năm về trước biểu hiện nhẹ nhàng qua những cuộc luận đàm thuần tri thức.  Nhưng tư tưởng là bánh lái của điệu sống.  Điệu sống của ông bà Edwin càng ngày càng bồi thêm những lớp dày của định kiến và và xung đột ở dạng ngấm ngầm hay va chạm.  Nhất là từ khi hai ông bà về hưu.  Nghĩ đến cơi về cuối cùng cho một đời, mỗi người đều tự cho hướng nh́n của ḿnh đă chọn lựa sao mà rơ ràng và sáng suốt đến thế.  Nên họ t́m cách thuyết phục nhau.  Nói là “thuyết phục” nhưng tự bản chất là một cuộc chiến ngấm ngầm tiêu diệt mầm “oan trái” của bên kia.  Mỗi lời nói và hành động dù nhỏ đến đâu cũng đều là nguyên cớ, chứ không c̣n là nguyên nhân, làm cho những uẩn ức vô h́nh bùng nổ.  Mâu thuẫn đă thành trái, thành cây mà phải sống với nhau chung một mái nhà là khổ.  Người ngoài nh́n vào cặp vợ chồng già Edwin cứ ngỡ như họ đang sống trong thiên đường hạnh phúc: Giàu có, nổi danh, con cháu thành đạt là mơ ước cuối đời mà không phải ai cũng có.  Khi nổi khổ quá tầm chịu đựng của cặp chồng vợ lăo thành và trí thức th́ chọn lựa cuối cùng là “yêu dấu chia tay”.  Chia tay chỉ v́ khác nhau chứ không phải v́ sự nổ bùng của những cặp mâu thuẫn như tốt xấu, đúng sai, thánh phàm, cao thấp.  Bởi vậy, ông Edwin gọi lần họp mặt sau cùng nầy là “Tuần Trăng Mật Chia Tay”!

Khi biết người mới quen là dân trong ngành tâm lư và cũng là bạn già leo núi bỏ cuộc chơi tới đỉnh nửa vời, ông bà Edwin hỏi về cảm tưởng của tôi đối với cuộc chia tay sắp tới của hai ông bà.  Tôi trả lời rất thẳng thắn kiểu Mỹ:

- Tốt! Mỗi người chỉ có một cuộc đời để sống.  Khi đă hết nhẵn chất keo t́nh nghĩa; khi tâm hồn không c̣n bám nhau được nữa và đi tới mức xung đột th́ phải chia tay thôi. Đă “hết duyên” mà vẫn c̣n giả bộ như c̣n duyên để đóng tṛ khắng khít một cách gượng gạo là đánh lừa nhau và đánh lừa chính ḿnh.  Không buông bỏ là tự làm băng hoại ư nghĩa của cuộc sống.

Cả hai ông bà gật đầu nhưng đôi mắt ḍ hỏi như muốn nói: “Dân châu Á như bạn mà cũng suy nghĩ thẳng thừng theo kiểu phương Tây thế sao?”  Hiểu ư, tôi chỉ về phía đỉnh Nửa Ṿm đang hiện lên rực rỡ trong nắng và hỏi:

- Sao ông bà không leo lên trên đó?

Ông Edwin trả lời:

- Tuổi già, đuối sức, leo không nổi.

- Nghĩa là bỏ cuộc?

- Không! Biết sức ḿnh không đi nổi th́ không đi tiếp.  Đó là một sự chọn lựa, không phải bỏ cuộc.

- Việc ông bà sắp chia tay là một chọn lựa hay bỏ cuộc?

- Cả hai.

- Nghĩa là… ?

- Chọn lựa bỏ cuộc.  Nhà tôi th́ cho rằng, sự bỏ cuộc thường v́ áp lực từ bên ngoài mà kẻ bỏ cuộc không có quyền chọn lựa.  Tôi th́ khác bà nhà tôi v́ trước mọi sự thành bại, được mất là do ḿnh tác động tạo ra với hoàn cảnh trước mắt chứ không do quyết định của ai cả.

Đột ngột, tôi hỏi chung cả hai ông bà Edwin:

- Thế th́ núi Nửa Ṿm kia do ai tạo ra?

Cả hai ông bà nhanh nhẩu như đáp cùng một lúc.  Bà Edwin:

-  Đấng Tạo Hóa.  Dĩ nhiên!

Ông Edwin:

- Năng lực Thiên Nhiên. Tất nhiên!

Để tránh khả năng một cuộc tranh luận không có hồi kết cuộc giữa hai ông bà Edwin, tôi dang tay ra dấu xin hai ông bà một chút im lặng.  Cả hai đều đúng, cả hai đều sai? Nếu chỉ có một người đúng và một người sai th́ ai sai, ai đúng?  Chân lư chỉ có một mà sáu tỷ người trên thế giới đều cho ḿnh đang nắm được hay ít nhất cũng gần với chân lư hơn người khác th́ làm sao kiếm ra cho đủ số “chân lư” mà chia đều cho mỗi người một mẩu đây.

Mặt trời chói chang ẩn sau đỉnh núi.  Tia sáng không có chỗ đậu bay phiêu du khắp hết ṿm trời.  Gió cũng không qua bờ cản nên im lặng bay đi muôn phương không gợn một thoáng ŕ rào. Sau bờ thông cao vút là thung lũng cỏ hoang biền biệt xanh rợn tới chân trời. Lững thững và im lặng, chúng tôi bước lên bờ thảo nguyên. 

Bà Edwin buột miệng:

- Ôi, bầu trời xanh do bàn tay Tạo Hóa huyền diệu làm sao!

Ông Edwin sửa lưng liền:

- Ôi, bầu trời xanh phát khởi tự nhiên tuyệt diệu làm sao!

Trước khi hai ông bà Edwin kịp nhào vào một cuộc đối đầu tranh căi mầu xanh huyền diệu hay tuyệt diệu của bầu trời là tự nhiên hay do ai tạo ra, tôi hỏi bà Edwin để cầm chân:

- Cả bầu trời và không gian trong và đẹp quá.  Những bước chân giới hạn của chúng ta đang bước giữa vô cùng. Bà chỉ thấy một màu trời xanh thôi sao?

- Muôn màu!

- Ví như chỉ chọn được một màu chính thôi th́ bà chọn màu ǵ ạ?

- Xanh? Trắng? Vàng? Ư…?

Tôi liền day qua hỏi ông Edwin:

- Ông thấy thế giới trước mắt ông màu ǵ?

- Màu tự nhiên của nó!

- Thế là ông chưa trả lời tôi.  Màu ǵ là màu tự nhiên?

- Ơ… th́ màu ǵ nhỉ?  Nhiều lắm, nhưng không màu nào đúng cả.

Đến lượt hai ông bà Edwin hỏi tôi gần như cùng lúc:

- Vậy th́ ông đang thấy thế giới thảo nguyên trước mắt chúng ta là màu ǵ?

Những câu thơ từ Áo Nghĩa Thư hiện về.  Tôi đọc mấy vần thơ về màu rỗng lặng của Hương Sa Mạc cho ông bà Edwin nghe mà cảm nhận như có cả hồn nguyên sơ trắng lạnh lan tỏa trên thảo nguyên:

 

Before light exists, colorless, emptiness 

Time passes in endless blue space

Before thoughts, cold pure original being

Earthly dust settles for what man sees....

 

Trước sáng thế sắc màu như rỗng lặng

Mắt ngh́n xưa ngan ngát nẻo phương xanh

Trước suy tưởng hồn nguyên sơ trắng lạnh

Bụi trần gian lớp lớp đă xây thành.

 

Sau mấy câu thơ, tôi hỏi ông bà Edwin đă đọc Upanishad – Áo Nghĩa Thư – chưa. Cả hai gật đầu và im lặng.  Người phương Tây ngày nay đọc Vệ Đà và Áo Nghĩa Thư nhiều hơn số người trên quê hương nguyên thủy của suối nguồn tư tưởng nầy là Ấn Độ.  Ngồi bệt xuống trên g̣ cỏ dại, tôi cười bâng quơ; nhướng mắt hỏi và cũng từa tựa như để trả lời bà Edwin:

- Màu rỗng lặng.

Bà Edwin đưa mắt ḍ hỏi.  Ông Edwin ra chiều suy nghĩ, hỏi:

- Là màu ǵ vậy?  Ông lấy màu nầy từ đâu ra thế?

Không biết trả lời làm sao, tôi dang cả hai cánh tay ra khoác dấu một ṿng tṛn:

- Màu xanh lấy từ bầu trời, màu đỏ lấy từ mặt trời, màu vàng lấy từ mặt trăng, màu trắng lấy từ mây khói… Chỉ có rỗng lặng là từ rỗng lặng mà ra chứ chẳng phải lấy từ đâu cả.

Ông Edwin như nguội hẳn cái sôi nổi lúc đầu của buổi leo núi.  Ông lẩm bẩm, không biết tự nói với ḿnh hay nói với ai:

- Hừ!  Màu rỗng lặng.

Cả ba người nh́n ra xa bầu trời rỗng lặng và im lặng.

Đôi khi, ngôn ngữ cũng dư thừa; mặc dầu tôi muốn giải thích cho ông bà Edwin rằng, đây không phải là màu mà đây cái nh́n trong suốt để thấy được mọi màu y như thực tướng của nó.  Cái nh́n không bị che chắn, dẫu chỉ là một gợn mây trắng trên đường xưa. Sự ghi nhận không phải bằng đôi mắt đời thường, cũng chẳng phải từ cái tâm tục đế mà bằng sự rỗng lặng nguyên sơ chính nó.  Cả hai ông bà Edwin không hiểu ư tôi muốn nói ǵ, nhưng có lẽ thấy tôi có vẻ ngồ ngộ sao đó nên cả hai cùng cười x̣a.  Thế là sự rỗng lặng thắng.  Thắng v́ không bị chối bỏ, giận hờn hay phản đối.  Thế giới có cả ngh́n ngôn ngữ khác nhau nhưng chỉ có một ngôn ngữ chung mà ai cũng “nói”, biết thông thạo và ít hiểu lầm nhau nhất, đó là tiếng cười. Dẫu là cười x̣a v́ lư do ǵ th́ đó cũng là dấu hiệu của ḥa b́nh, an lạc.  Một giọt nước b́nh yên, long lanh thôi cũng đủ phản chiếu màu trời hơn cả đại dương đục ngầu, cuồng nộ.

Ba hôm trước ngày Lễ Tạ Ân – Thanksgiving – tại Mỹ năm nay, tôi bất ngờ nhận được tấm thiệp cám ơn của ông bà Edwin gởi từ Manchester, Luân Đôn.  Nội dung có câu: “Cám ơn bạn đă gợi lên màu rỗng lặng. Khởi từ đốm sáng của Trí tuệ nầy mà chúng tôi mới nh́n thấy nhau và nh́n ra được Đấng Tạo Hóa và Trật Tự Thiên Nhiên là đồng nhất qua một màu rỗng lặng.”  

 

                            

Trần Kiêm Đoàn

Sacramento, Thanksgiving 25-11-2009

 

 

kư sự / hồi ức