TRẦN KIÊM ĐOÀN

 

 

TIẾNG MẸ CƯỜI


H́nh minh họa
 

Vu Lan về…

Vu Lan cũng như Giáng Sinh, không c̣n là ngày lễ riêng tôn giáo. Đó là những dấu son thời gian của nhân văn ghi đậm nét cảm xúc của con người. Nếu Giáng Sinh là ngày lễ của Ân T́nh th́ Vu Lan là ngày lễ Nhớ Mẹ.

Cũng như mọi năm, Vu Lan là ngày mới hồi sinh của một chuỗi dài dấu ấn tinh thần đă cũ. Các bậc tu hành Phật giáo xuống lại cuộc đời sau mùa An Cư Kiết Hạ. Nhưng năm nay Mùa An Cư Kiết Hạ truyền thống của Phật giáo trùng hợp ngẫu nhiên mà đồng thời vời mùa đại dịch Cô Vy phải cách ly. Có điều khác nhau giữa ḍng đời trôi chảy triền miên và biến cố nhất thời là các nhà tu Phật giáo đă “ra Hạ” mà cả nhân loại th́ vẫn c̣n xao xác chuyện cách ly!

Hơn trăm ngày cách ly v́ đại dịch Covid-19, bạn đă suy gẫm điều ǵ hay nhất. Xin đừng nghi ngại. Khái niệm “hay” của con chim sơn ca là tiếng hót cao ngất trời xanh nhưng với con dế mèn là tiếng kêu tỉ tê âm thầm trong bóng tối. Ư nghĩ riêng về cái hay mà tôi đă quán tưởng trong những ngày cách ly là tiếng cười của Mẹ.

Trong thiên nhiên xa vời và nếp sống hiện thực th́ tiếng cười là sản phẩm diệu kỳ và quư hiếm nhất của đất trời. Tiếng cười cũng như khí trời và hơi thở, lúc nào và nơi nào chẳng có mà lại liệt vào hàng quư hiếm?! Gần triệu người đă ra đi v́ bị Coronavirus ngăn hơi thở và bảy tỷ người đang ưu tư nếu một mai ḿnh… khó thở rồi đi vào hết thở! Nụ cười th́ nghiêm trọng hơn v́ khi con người hết nụ cười là chết lâm sàng ngay trong cuộc sống.

Mọi sinh vật có sống, biết ăn, biết ngủ mà không biết cười. Ngựa hí có thể là ngựa cười mà biết đâu là đang khóc. Gà gáy, chó sủa, mèo kêu, ḅ rống… là đang cười chăng? Không đâu. Chỉ có con người b́nh thường, khỏe mạnh và hiện sinh tự tại mới biết cười.

Thằng Vui Điên ở Huế mấy mươi năm chạy rông, miệng lúc nào cũng ngỡ như cười nhưng chẳng ai biết thật ra là nó đang la khóc hay kêu cứu. Cái mất đầu tiên và lớn nhất của đời người là nụ cười. Chỉ có khi thân an không bệnh tật, tâm lạc không buồn hay vui quá độ người ta mới thật có nụ cười trọn vẹn chân thật, nụ cười tỏa chiếu ḷng vui. Nhân gian có muôn vàn cách cười, vô số cảnh cười nhưng chỉ có Tiếng Mẹ Cười là nụ cười Trung Đạo nhất. Tiếng Mẹ Cười không phát xuất từ bờ nầy hay mé nọ; không cần phải được hay thua mà tất cả hội tụ vào ḷng thương con không bờ bến. Mẹ cười khi đau để vỗ về, khi buồn để an ủi, khi no để an ḷng, khi đói để chịu đựng, khi thành công để chia sẻ, khi thất bại để không bỏ cuộc. Tiếng Mẹ Cười cho con, v́ con tự nhiên mà thiêng liêng như hồn Đại Ngă. Cho nên, nghĩ về Mẹ đầu tiên là Tiếng Mẹ Cười.

Gần 50 năm, tôi chưa bao giờ tách ḍng suy nghĩ của ḿnh về Mẹ để nhận diện Tiếng Mẹ Cười. Lớn lên, trưởng thành và tương tác giữa quê hương, làng nước, xóm nghèo qua những cảnh chiến tranh, ḥa b́nh và ly tán, tôi chưa hề nghĩ đến Tiếng Cười của Mẹ v́ Mẹ là hiện thân của tiếng cười bồng ẵm đời tôi tự nhiên như hơi thở. Cho đến khi tôi xa Mẹ lúc người 80 và biền biệt 10 năm trở về thăm Mẹ ở tuổi 90 vào năm 1992, tôi mới chững lại khi nhảy chân sáo trở về làng với Mẹ. Mẹ đó. Tóc mẹ bạc đi nhiều với khuôn mặt an tịnh không biểu tỏ vui buồn và đôi mắt ươn ướt tuổi già không khác nhiều lắm như ngày tôi ra đi. Khác chăng là trí nhớ Mẹ như lẫn trong sương mù. Mẹ hỏi tôi và các cháu thản nhiên như người trong nhà không có 10 năm xa cách. Có một khung trời vắng bóng nơi Mẹ mà tôi chưa t́m ra: Nụ cười. “Phải rồi, tiếng cười của Mạ mô rồi”. Cái vắng lặng đau nhói hiện ra nhỏ và mơ hồ như sợi tóc lớn dần. Tôi hoảng sợ. Mẹ ngồi đó nh́n tôi đăm đăm. Nhưng cái nh́n nội chiếu của chặng đời quá khứ. Trên khuôn mặt Mẹ đă hoàn toàn vắng bặt nụ cười. Mạ ơi! Con đă về với Mạ nhưng con đă vĩnh viễn xa khuất Tiếng Mạ Cười… Nửa năm sau ngày về thăm Mẹ, lúc nửa đêm về sáng ở Cali, tôi choàng thức giấc nhận tin điện thoại từ anh Thiện báo tin Mẹ tôi đă qua đời.

Câu mở đầu trong tập sách Về Huế xuất bản sau ngày tôi về thăm Mẹ là: “ Mạ ơi! Nếu có kiếp lai sinh, con chỉ xin được làm con của Mạ.”

Quê nghèo, chiến tranh, phân ly đă tạo ra những khúc quanh tâm lư và t́nh cảm khiến đời sống xă hội Việt Nam nhuộm tím trong cảnh hợp tan và thương tiếc. Người Mẹ Việt Nam – nhất là những bà Mẹ Quê – trở thành biểu tượng của hy sinh và t́nh thương con không bờ bến. Và đối với những người con Việt Nam nhân hậu th́ t́nh thương Mẹ cũng sẽ không bao giờ đổi thay theo hoàn cảnh hay phai nhạt với thời gian.

Trong nghệ thuật thi ca, âm nhạc, hội họa, sân khấu Việt Nam, cảm xúc về Mẹ cũng trùng trùng khơi nguồn trong diễn xuất và sáng tạo. Trong ḍng cảm xúc riêng ḿnh th́ Đổi Cả Thiên Thu Tiếng Mẹ Cười của Trần Trung Đạo, là bài thơ tiếng Việt mà riêng tôi cảm nhận là hay nhất về Mẹ trong vườn thơ Hải ngoại:
 

Nhấc chiếc phone lên bỗng lặng người

Tiếng ai như tiếng lá thu rơi

Mười năm mẹ nhỉ, mười năm lẻ

Chỉ biết âm thầm thương nhớ thôi

 

Buổi ấy con đi chẳng hẹn thề

Ngựa rừng xưa lạc dấu sơn khê

Mười năm tóc mẹ màu tang trắng

Trắng cả ḷng con lúc nghĩ về

 

Mẹ vẫn ngồi đan một nỗi buồn

Bên đời gió tạt với mưa tuôn

Con đi góp lá ngh́n phương lại

Đốt lửa cho đời tan khói sương

 

Tiếng mẹ nghe như tiếng nghẹn ngào

Tiếng Người hay chỉ tiếng chiêm bao

Mẹ xa xôi quá làm sao vói

Biết đến bao giờ trông thấy nhau

 

Đừng khóc mẹ ơi hăy ráng chờ

Ngậm ngùi con sẽ dấu trong thơ

Đau thương con viết vào trong lá

Hơi ấm con t́m trong giấc mơ

 

Nhấc chiếc phone lên bỗng lặng người

Giọng buồn hơn cả tiếng mưa rơi

Ví mà tôi đổi thời gian được

Đổi cả thiên thu tiếng mẹ cười.

 

Trần Trung Đạo
 

Tiếng Mẹ Cười là biểu tượng của t́nh yêu, che chở, gieo neo, hy sinh vô bờ bến ngh́n thu vĩnh cửu đối với con. Biểu tượng t́nh cảm cao vời và sâu thẳm của Mẹ dành cho con mà sau mười năm xa Mẹ khi trở về tôi không c̣n hạnh phúc có được. Tiếng Mẹ Cười ngỡ như tầm thường v́ ở đâu, ngày nào và ai ai cũng có như ánh nắng, như hơi thở. Chỉ đến khi mặt trời đă lặn; thở ra mà không c̣n thở vào th́ đă trễ tràng cho ai về muộn hay mất dấu đời đời giữa ḍng sinh diệt.

Thương Mẹ, chăm sóc Mẹ, có hiếu với Mẹ để thấy được Tiếng Mẹ Cười là t́m được một bầu trời tươi mát yêu thương và từ đó, t́m được nguồn suối yêu thương mà nương tựa cho ḿnh.

Mùa Vu Lan đang về. Năm nay có thể không có bông hồng đỏ, bông hồng trắng, bông hồng vàng (tu sĩ) gắn lên áo để nhớ Mẹ. Ai c̣n Mẹ, xa Mẹ, hay mồ côi Mẹ đều có thể nhắm mắt h́nh dung h́nh tượng giữa cuộc đời hay trong tâm tưởng đẹp hơn cả đóa hoa hồng: Tiếng Mẹ Cười.
 

 

Sacramento, Cali Mùa Vu Lan 2020

Trần Kiêm Đoàn

 


kư sự / hồi ức