Trần Kim Đon

 

CHUYỆN KHẢO VỀ HUẾ

 

Đi Dng Tự Bạch
Về Huế
Cơm Hến
Bn B
Ch Huế
Cơm m Phủ
Mắm Ruốc
Ngủ Đ
Tm Huế
Mưa Huế
Mầu Quan San
Tản Cư
Hồi Cư
Hồi m
Đoc ckvh_tkl
Tiểu Sử

 

 

Bn B

 

 

Bn khng phải chỉ đơn thuần l một mn ăn truyền thống của Huế, nhưng đối với người Huế, bn cn l một phần lối sống Kiểu Huế. Kiểu Huế l ngho m vẫn sang, vui rộn r m vẫn man mc buồn, ngoi mặt phẳng lặng m trong lng dậy sng, khng soi bng mnh trong gương m soi bng mnh trong đi mắt của người thương, b bạn, xm giềng. Người ngọai quốc như ng Foulon cũng nhận xt về sự mu thuẫn của Huế: Tc tang cười nụ, vui mừng thở than!(L Văn Ln dịch)

 

Huế mu thuẫn từ buổi mới vo đời, đi cc từ ngy mới c tn. Tn đất th nhỏ như nốt ruồi son: , R, Huế... m tn người lại di lướt thướt như mi tc my di chấm gt: Cng Tằng Tn Nữ Thị Sng Hương, Nguyễn Khoa Hong Thnh, Tn Thất Quỳnh Phương... Huế qu trầm lặng v chật như ci bể cạn m phải chứa những tm hồn bo nổi sng hồ, nn dn Huế ngoi mặt hiền kh m trong lng cưu mang những bến bờ viễn xứ, sẵn sng phản khng v rực lửa đấu tranh dấy loạn như Lục Vn Tin ra đường thấy việc bất bằng chẳng tha. Ci dấy loạn bo liệt nhưng nn thơ v l tưởng qu đ của những tm hồn lng mạn kiểu Huế chỉ lm cho Huế thnh đất dấy nghĩa nhưng khng thể nui lớn Huế thnh căn cứ địa, chiến khu như Tn Sở, Ba Lng. Xưa vua Hm Nghi v vua Duy Tn chỉ c những pht huy hong v chợt tắt ở Huế, để rồi suốt canh thu le li ở phương no.

T bn b Huế cũng l một biểu hiện của văn ha Huế v đy cũng l một sự dấy nghĩa trong truyền thống nấu ăn khi cho b nổi heo chm trong cng một nồi, trộn lẫn hai tnh chất mu thuẩn b nấu th teo, heo nấu th nở thnh một thể hi ha. Huế đ dng sả để chuyn trị thịt b chứ khng dng ngủ vị hương để chuyn trị như truyền thống lu đời ở Trung Hoa v miền Bắc. T bn Huế mang  hưong vị rất Huế để m cảm nhận v thưởng thức như cảm nhận v thưởng thức mi khi sng buổi chiều trn sng Hương. Tự nhin như: N ngon th tại n ngon. C chồng th phải nui con, thờ chồng.  Ci dễ giận nhất của người Huế l "mnh cảm thấy..." m khng cần l luận. Bởi vậy, hnh như cng đem l tnh để phn tch cc mn ăn Huế, ci hiểu về hương vị thực tế cng xoải cnh bay xa...

Bn B Huế. Ai ở xa nghe như thể Huế l vng đất thổ sản của b, giống miền Nam Mỹ Texas. Thật ra, tm một trại b trn đất Huế cũng kh như tm l Diu Bng của Hong Cầm. T bn b Huế cũng l phản nh ci tham vọng thu nhỏ của người Huế v muốn dng ci lượng giới hạn để đạt tới ci phẩm v cng. Bởi vậy, ngoi những chất liệu cay chua ngọt bi của trần gian, t bn Huế cn được nm thm t nhiều gia vị v hnh của ci tm chủ quan v ci linh của hon cảnh.

           

 

B Bn

 

Suốt cả thời thơ ấu, ti sống ở lng, quanh năm chỉ c Đy xm ngho qu ti khi nắng ln... l đẹp nhất.

Hng năm, sau dịp Tết, người trong lng lại bắt đầu chuẩn bị lễ đầu năm. Mẹ ti lễ vo ngy19 thng ging để kịp ngy 20 đi coi gi g v dự lễ tế B Bn tại lng Vn C.

Mỗi năm, ti được ăn bn kh nhiều lần nhưng hai lần trọng đại nhất v ngon nhất l trong dịp lễ đầu năm của mẹ ti v trong ngy lễ tế B Bn tại Vn C.

Lm sao ti qun được những buổi sng hai mươi thng ging. Từ sng tinh mơ cn lạnh cng, mẹ ti đ cẩn trọng nhng bộ gi g kh queo trong t rượu trắng, gi trong giấy bổi, lm rm cầu nguyện rồi chuẩn bị ln đường bi quẻ đầu năm. Ti l con trai t, nn được thương nhất nh v thường bị gọi l ci đui của mạ v mẹ ti đi đu ti cũng lon ton di chạy theo.

Sau vụ coi gi g tại nh thầy Kin ở Hương Cần th mặt trời đ ln qu đọt tre. Mẹ ti tiếp tục cuộc hnh hương cuốc bộ đầu năm về lng Vn C. Từ Hương Cần về Vn C phải qua một cnh đồng la rộng, ti phải chạy lp xp theo mẹ mướt mồ hi, mặc dầu trời thng ging trn qu ti lạnh đến nỗi ging hai cắn tay khng ra mu!. Sau nầy ti bỗng khm ph ra thm một b mật về ci ngọn tuyệt vời của bn xo Vn C trong ngy lễ B Bn một phần cũng l do cnh đồng trống nầy v vượt qua cho được dặm trường thin l nầy th ci bụng đ trống trơn.

Muốn ni đến Bn B Huế th đừng qun trước hết phải ni đến con bn,  v t bn l một tổng hợp hi ha giữa con bn v nước bn. Thiếu một trong hai l kể như c Adam m khng c Eva, c Phạm Li m thiếu Ty Thi! V, ni đến con bn Huế th khng thể khng nhắc đến chiếc ni của bn l lng Vn C. Lng Vn C nằm cạnh sng Bồ, l con sng ăn thng với sng Hương qua nhnh sng Đo. Vn C cch Huế chừng 10 cy số về pha Ty Bắc. Từ xưa, Vn C l l bn tập thể cung cấp bn cho cả Huế, Thừa Thin, ra tới Quảng Trị v c khi vo đến Quảng Nam, Đ Nẵng. Hầu hết người lng Vn C tuy sống về nghề nng nhưng ai cũng c l bn trong nh.

Cũng như rất nhiều nghề thủ cng khc ở Huế như nghề Thợ Rn ở Lng Hiền Lương, nghề Đan Thng Mủng ở lng Bồ La, nghề Thợ Vng ở lng Kế Mn, nghề Nui Tằm ở lng Dương Sơn, nghề Chằm Nn ở lng Hương Cần, nghề Đan Ni Bội ở lng Liễu Hạ, nghề Gạch Ngi ở lng Nam Thanh... nghề Lm Bn ở lng Vn C l một cng việc lm ăn truyền thống v độc đo ring của từng đơn vị sản xuất gia đnh trong lng, c tnh cch cha truyền con nối từ đời nầy qua đời khc. Tất cả dy chuyền sản xuất đều lm bằng tay với những dụng cụ th sơ, nhưng thnh phẩm thường đạt đến mức tinh luyện m người khc lng kh lng bắt chước nổi.

Thủy tổ của nghề lm bn tại Vn C l một b, tục gọi l B Bn. Thời gian đ xo nha danh sch của những người mun năm cũ nn chẳng cn ai nhớ tn thật của B Bn. Trong những cu chuyện dn gian truyền miệng về cuộc đời của B Bn, ti cn nhớ mi chuyện kể của bc Cửu Am với mẹ ti rằng:

Vo một thời xa lắc xa lơ, khi c những người Đng Ngoi theo chn cha Tin Nguyễn Hong vo Nam lập nghiệp, c một nhm người đến định cư trong vng những Thp Chm cổ xưa đ đổ nt nn sau nầy c tn l lng Cổ Thp, thuộc huyn Hương Điền. Trong số đ c một người thiếu nữ đẹp, c lẽ cũng mắt l răm, mi cắn chỉ, m lm đồng tiền... nn rất được nhiều người mến chuộng. Trong lc mọi người chuyn sống bằng nghề canh tc lm ruộng th người thiếu nữ nầy miệt mi chuyn nghề lm bn. Bn nng ngon qu  hay v nng xinh qu m lm cho bao người ăn qun cả đường về. Rượu khng say bn say mới ngại... V vậy nn nhiều người ganh tỵ. Rồi một dạo dn trong vng bị mất ma lin tiếp 3 năm. Người ta cng, tế cầu thần linh cứu gip. Gặp cơ hội nầy, kẻ xấu bụng tung tin rằng, mất ma l do thần linh quở phạt v  C Bn đ đem gạo l hạt ngọc của Trời, phơi mao ngậm sữa ra m ngm, m ch, m xt, m nghiến nt ra để lm bn. Thế l nh nng bắt đầu nổi giận. Hội Đồng Thị Tộc của lng họp bn v ra lệnh cho C Bn phải bỏ nghề lm bn hay sẽ bị trục xuất ra khỏi lng, nhưng C Bn quyết sống chết với nghề nn chấp nhận ra đi.

V bản chất hiền lương v thuần hậu nn C Bn được lng ban n cho php chọn lựa hướng đi v cử năm người thanh nin mạnh nhất trong lng theo p tải. Mỗi thanh nin sẽ cng ci cối đ lm bn của C đi một chặng đuờng cho đến khi mệt đuối sức th người khc tới thay cho đến hết người thứ năm l vng đất mới của C Bn. Cứ thế, đon người đi về hướng Đng cặp theo sng Bồ khng nghỉ. Nơi người trai lng thứ năm khuỵu xuống với ci cối đ trn vai l lng Vn C sau nầy. Nơi đy đ trở thnh đất lnh chim đậu cho B Bn lập nghiệp v truyền nghề lm bn đời đời qua bao nhiu biến cố thăng trầm của đất nước v dn tộc.

Người ta thường v von mềm như bn nhưng ci mềm Đng Phương lại l ci dẻo dai bền bỉ để sống cn trn bước đường vạn dặm.  Thn gi dặm trường, B Bn đ vượt Honh Sơn vo Huế. Chim đ về ni, B đ về dất nhưng Bn Huế vẫn cn tươi ri với nhn gian như c người đ ht nửa chơi, nửa thiệt: Honh sơn nhất đi chim về cội. Vạn đại dung thn đọi bn b.

Một xưởng bn điển hnh ở lng Vn C thường bao gồm một ci xay để xay bột, một ci cối c chy đạp, l nấu , chảo lớn, ry bột, khun bn v một số dụng cụ để khuấy, vớt, đong, đựng bột v bn trong  từng chặng đường sản xuất.

Từ hột gạo măng tơ biến ra con bn nn n cũng phải cần đến bn tay, khng  php mầu nhưng cũng phải kho lo v cần c, của b tin lao động. Sợi bn bắt đầu từ hột gạo. Gạo trắng ngm nước lạnh qua đm sẽ mục ra v được đem xay hay gi nhuyễn thnh bột. Tiếp theo, bột gạo được ry để lọc ra phần mịn nhất tinh bột của gạo. Bột gạo nguyn chất được rưới nước si để nhồi thnh một khối bột gọi l tri bột. Tri bột gạo được luộc chn sơ, rồi vớt ra v đem trộn với bột lọc theo tỷ lệ cứ 30 lon gạo (khoảng 10 ki-l), trộn với 2 ki-l bột lọc. Tổng hợp bột gạo v bột lọc nầy lại được gi, trộn rất nhuyễn cho tới khi tri bột đạt tới mức vừa đai, vừa đẻo l đuợc. Giai đoạn cuối cng l khối bột mượt m v dẻo quẹo được đưa vo khun bn. Dưới sức p, những đường bột tun ra theo lỗ đục sẵn dưới đy khun bn, rơi vo nồi nước si v chn thnh bn. Bn được vớt ra, xả sạch với nước lạnh v sẵn sng để ăn.

Bn tự n đ l một mn ăn thanh đạm của người Huế, nhất l vng qu. Bn Vn C được lm ra dưới ba hnh thức: Bn con, bn l v bn mớ.

Bn con hay bn vắt l một lọn bn quấn lại với nhau, di vừa nắm tay như cuộn chỉ thu, rất tiện lợi cho việc ăn uống đơn giản v đạm bạc trn nương, ngoi đồng, giữa đường. Chỉ cần một cht nước mắm ớt v năm, bảy con bn vắt th bc nng phu trn đường về, chị chủ qun rộn rng giữa chợ, em bn hng rong lang thang... c thể tay cầm con bn chấm vo nước mắm ăn ngon lnh ngay trn hiện trường vừa ngon miệng, vừa ấm lng, vừa khỏi lơ l cng việc.

            Bn l l một lớp bn trải trn l chuối tươi, cuộn trn cỡ bằng ci bnh trng trung bnh. Bn trắng nổi trn l xanh mang vẻ đẹp trinh nguyn nn vừa bắt mắt, vừa bắt miệng. Bn l thường l đơn vị bn cho c nhn v gia đnh: Mỗi người một r, mỗi l một t.

            Bn mớ, cn gọi l bn ngảo hay bn k-l. Ngảo l ci rổ nhỏ thường dng như một đơn vị đo lường ở cc vng qu của Huế trong khi k l l đơn vị đo lường mới xuất hiện sau ny. Bn mớ l bn sản xuất đại tr với số lượng lớn để bun bn, đổi chc trn thị trường.

            Thật ra cả ba loại bn cơ bản l giống nhau, đều c mu ng đục khi sống v mu trắng trong khi đ luộc chn. Người ta thường dng danh từ bn tươi để chỉ bn mang trực tiếp ra từ l v bn luộc để chỉ con bn được luộc chn từ bn kh. Con bn Huế điển hnh c độ dai vừa phải, khng đai hoai như bột lọc nhưng cũng khng bở rệt như bột gạo. Thường người ta dng đinh 3 phn ( khoảng 1/8 inch) để đục lỗ thot trong khun bn hay để ước lượng độ lớn của con bn. Trong thực tế, bn lớn hay nhỏ l do bn tay kho lo của người cầm ry. Muốn sợi bn nhỏ, ngay khi những con bn sống đang chảy xuống nồi nước si để thnh bn chn, chỉ cần đưa ci khun đầy bột ln cao; muốn c con bn to th hạ khun xuống thấp. Bn nhỏ l bn kim để lm bn kh hay bn Tu dng nấu canh v bn to hơn l bn th dng để xo trộn thức ăn trong những dịp giỗ, Tết. Bn con v bn l thường được cho l ngon hơn c lẽ v được sản xuất đầu nước nn lng lẩy v tươi tắn hơn: Bn đầu nước th ngon, con đầu nước th dại (?).

 

     Bn B Huế

 

            Ngoi cơm v khoai sắn, c thể ni rằng, bn ni chung l mn ăn truyền thống được phổ biến rộng ri nhất đối với người Việt Nam ở trong nước cũng như khắp năm chu. Cc loại bn truyền thống miền Bắc th c bn riu, bn thang, bn mộc, bn ốc... Bn từ Đng Ngoi đ theo bước chn Nam tiến đi vo Đng Trong, rồi chọn đất Thuận Ha lm nơi nghỉ bước v đm chồi nẩy lộc thnh bn Huế. Bn Huế gồm nhiều loại, mỗi loại c một lịch sử v tnh chất độc đo khc nhau: Bn nước mắm, bn mắm nm, bn giấm nuốc, bn riu, bn xo, bn măng, bn thịt nướng, bn chả tm, bn b, bn gi... v bn b gi heo. Bn b Huế, tức l bn b gi heo được ưa chuộng v phổ biến nhất.

            Theo thời gian v khng gian, bn b Huế c lc v c nơi chỉ cn l một ci tn nhưng phẩm chất, đặc tnh, mi vị... đ hon ton biến đổi. Nhiều người vẫn tẩn mẩn tự hỏi, khng biết t bn b Huế thời vua Gia Long ln ngi năm 1802 v t bn thời vua Bảo Đại thoi tro năm 1954 c g khc nhau trong cung đnh v ngoi phố chợ. C điều r rng l khch ăn bn Huế sẽ cảm thấy t bn An Ho khc hẳn t bn An Cựu, nơi nầy c thm lt chả, nơi kia c thm miếng huyết, nơi nọ c cht rau thơm v chuối cy xắt mỏng lơ thơ. Cng đi xa, t bn ở Đ Nẵng khng giống t bn Si Gn; t bn Huế Ca-li khc xa t bn Huế Texas.

            Trước 1975, ti c một người ng b con, qu ở lng Lương Qun, Nguyệt Biều. Mọi người ku ng l n Tứ, c lẽ v ng lm quan tứ phẩm của triều đnh. Cứ một năm vi ba lần, ng sai ti chở qua cung An Định để vấn an Đức Từ, đ l b Từ Cung, thn mẫu của cựu hong Bảo Đại. n Tứ tuổi trn 70 m vẫn cn đẹp lo như một tin ng với da dẻ hồng ho v tc trắng như my, nhưng hễ cứ mỗi lần ti khen ng l ng lại ni với giọng nửa như tự ho, nửa như n năn:

            - n sống thọ đy l tại trời đy v tội phạm thượng, dm ăn đồ ăn của vua!

            Ai cũng biết thuở trước, ng l người hầu cận thn tn của vua Bảo Đại từ Việt Nam qua đến Php. Ti nghe lạ, hỏi ng, ng giải thch:

            - Ngi Ngự lm vua, nhưng l người Ty học. Ngi xử sự cng bằng v lịch sự với tất cả mọi người. Hồi cn ở trong Đại Nội, thường c cc cận thần hay hong thn quốc thch nấu đủ mn sơn ho hải vị dng ln Ngi ăn khuya. Ngi nhận, nhưng sau đ sợ bị mập nn Ngi cứ đưa hết cho n ăn. Con coi, n ăn hoi cao lương mỹ vị của hong đế, tội to như rứa m Trời khng phạt răng được!

            Trong những lần ngồi đợi ng vấn an đức Từ Cung, trong ci mt lạnh thm u của cung An Định, ti c dịp nghe cc cuộc mạn đm của giới thn cận cung đnh về cc mn ăn Huế m giới qu tộc quan tm. Bn b Huế vẫn thường được nhắc đến nhiều nhất. Đặc biệt l cuộc thi nấu cc thức ăn đem ra đấu xảo tại chợ Tết Gia Lạc c từ thời Minh Mạng, do Định Viễn Cng Nguyễn Phước Bnh, con thứ tư của vua Gia Long lập ra. Chợ Gia Lạc nằm giữa chợ Mai v chợ Nam Phổ ngy nay v cũng l vng đất c Tng Thiện Vương v Tuy LVương, hai vị hong thn nghệ sĩ đ vang bng một thời.   Lc đầu chợ chỉ mở ra cho cc người trong thn nhn phủ đệ, sau thấy đng vui hấp dẫn, dn thường trong vng ln cận như Dương Nổ, Nam Phổ, Thế Lại, Ngọc Anh... tm đến v cũng được cc ng hong b cha cho vo tham gia bun bn v tổ chức cc tr chơi. Hng năm đến ngy 23 thng Chạp, chợ Mai đng buổi sng v chợ Nam Phổ đng buổi chiều để nhường chỗ cho chợ Gia Lạc tưng bừng vui hội Tết. Đng vui v nhộn nhịp nhất l trong ba ngy mồng một, mồng hai v mồng ba Tết Nguyn Đn. Đy l phin chợ của hng con vua chu cha, nhưng đồng thời cũng mở rộng ra cho bng dn thin hạ đến vui Xun. Theo tương truyền, trong một năm, mn bn b gi heo của Mệ Lựu đ chiếm giải nhất v được ph l Thập ton. Ngũ đắc. Thập ton l mười diều hon thiện của một mn ăn ngon, đại khi như: ngọt ngo, thơm tho, đậm đ, bổ dưỡng, tinh khiết, bắt mắt, kho chọn, kho tay, kho nấu, kho by, bn b Huế cn được đnh gi cao l v tnh chất bnh dn v phổ thng trong b tnh: Mọi người ai cũng biết được, ai cũng ăn được, ai cũng nấu được, ai cũng tm được vật liệu ngay tại địa phương, ai cũng c thể c dịp mua được (ngũ đắc). Phải chăng v bn b gi heo cũng mang tnh truyền thống dn gian như bnh chưng, bnh dy thuở trước.

            Nếu gặp một người Huế no đ ở vo lứa tuổi trung nin hoặc gi hơn m hỏi thăm thế no mới thật l bn b Huế v bn b nơi m ở Huế l ngon nhất, chắc chắn sẽ c hơn chn mươi phần trăm trả lời l, "bn b Mụ Rớt".

            Bn b Mụ Rớt c nm sm nhung quế phụ v hay răng m ngon dữ rứa?. Một lần no đ đ c người t m ln tiếng. Rồi cũng c người đp lại, C chi m, mụ Rớt cũng ra chợ Đng Ba mua rau, mua thịt như mnh nhưng mụ nấu ngon v c hoa tay. Hoa tay? Hoa tay của ng đồ Vũ Đnh Lin l để thảo những nt chữ như rồng bay, phượng ma, nhưng hoa tay của mụ Rớt l để nấu những t bn b thanh nh, ngọt ngo ăn ngậm m nghe.

            Chừ ri hỉ...!

            Cứ tưởng tượng mnh đang ở Huế.

Vừa thức dậy sau giấc ngủ trưa, một buổi trưa khng biết ở thời no, một buổi trưa nh nhẹ trong ca dao, c cu gy v bướm vng nữa chứ... V, c tiếng ve đất cuối ma ku sau vườn nhưng nghe như xa lắc. Nắng xế cuối ma của Huế thường phai như mu tc muối tiu. Rồi c tiếng xe đạp của ai đ phanh lại trước sn, ba bốn đứa bạn thn rủ nhau đi ăn bn. Con đường Chi Lăng dẫn về Gia Hội chen giữa hai hng phố cũ với những căn nh xưa kiểu Tu pha một căn hai chi, cột mệ cột con đề huề trng thm nghim nhưng thấp b một cch tội tnh. Trước khi rẽ qua đuờng Ngự Vin đi ngang "mả ng trạng" sau lưng cha Diệu Đế, hy gh lại một căn nh dy phố bn phải: Đ l tiệm bn b Mụ Rớt. Huế lm ăn theo lối "hữu xạ tự nhin hương", khng bảng hiệu, khng quảng co m chỉ cần nghe tiếng tm vo.

            Khch v tiệm tự nhin v lặng lẽ như gh lại bến đ. Cứ tm bn no trống, ngồi xuống trn chiếc ghế đẩu khng c chỗ dựa lưng, ng một long bng quơ người quen v người lạ, sẽ c người hỏi:

            - Mấy o, mấy cậu thời bn chi?

            Khch chỉ c lựa chọn giữa bn kh v bn nước:

            - Dạ, cho mấy t bn nước.

            Lt sau, mấy t bn b gi heo bốc khi, mi thơm tỏa ra du dịu, được bưng ra đặt trn bn. Bn được nấu nướng từ sau bức tường của dy nh ngang trng vo c vẻ phng the hơn l bếp nc.

            T bn b Huế mới thoạt nhn, c vẻ đạm bạc v thanh lịch như chiếc o di phin trắng nn n. T bn chỉ lớn hơn bn tay bp măng xo ra một t. Nước bn trong để lộ những tp bn trắng nằm sng soi vươn ln miệng t. Nước bn khng mỡ mng, khng bị vẩn đục v gia vị. Vi long ớt mu đỏ nhạt, quyện với dầu sả nổi đốm sao trn mặt t khng che được miếng gi heo bp, mỏng bằng hai phần lng tay. Miếng gi heo trắng ngả mu vng với lớp da mỏng, m khoanh thịt nạc v mảnh xương trn ở giữa như nhụy hoa nằm bắt mắt v mời gọi, nửa chm nửa hở trong t bn. Che mi cho t bn l ba bốn lt thịt b bắp xắt mỏng, những lt b bắp với thớ thịt chắc nịch nu đỏ v những đường vn vng nhạt của nạm, gầu, gn, sch.

            Trn bn đ c sẵn đũa tre, muỗng snh, nước mắm, ớt tương v rau hnh chanh mi. Một dĩa nhỏ hnh củ trắng phau v hnh l, rau thơm xanh mưt điểm thm ng ta xắt mỏng để rắc ln mặt t bn cho thm nồng nn hương vị. Rau hnh của bn khng phải l rau sống cuả phở, rau chỉ đng vai tr nước hoa cho t bn. Trn một gc dĩa l ớt tươi xắt lt. Ci cay của ướt tươi l đậm đ, mọng nước, đủ sức khống chế những cao thủ ớt đ nếm đủ vị giang hồ m vẫn cn thấy nhạt. Cạnh đ l dĩa ớt tương nhỏ xu mu huyết dụ; ớt tương của bn b Mụ Rớt cũng được liệt vo hng "gia vị bn b bắc đẩu", nhn th c ci vẻ mềm như nhung với mu đỏ sẫm, điểm những hột ớt vng hoe nhưng nếm vo mới biết thế no l ci hiền của Huế. Gắp một t ớt tương đầu mi đũa bỏ vo t l ớt từ từ bung ra như nhụy hoa trn mặt nước bn. Hoa hồng thường c gai, nn nhụy hoa bn cũng lm cho biết bao người cay giọt ngắn, giọt di!

            Cung cch nm t bn trước khi ăn cũng thể hiện phần no phong thi của người ăn. Vẻ e d chờ đợi của khch mới, dng khoan thai của giới nhn du, sự xng xo của người đi bụng, cch lịch lm của kẻ từng quen... l những biểu hiện thường tnh trước t bn.

            Khi đ nm xong, hp một muỗng nước bn khai vị để cảm nhận được ci chất ngọt thanh pha đủ mi gia vị. Mi sả, mi ruốc, mi xương hầm, mi thịt luộc, mi chanh, mi rau, mi tiu hnh nước mắm... đ biến chất, đ quyện vo nhau tạo thnh mi bn b c sức hấp dẫn lạ lng ring của n. Miếng gi heo thanh nh trong t bn với lớp da mỏng c ba da p quanh miếng thịt nạc như đi hoa chưa nở nn thường gọi l gi bp. Cắn miếng gi, những sợi thịt trắng vừa bo, vừa ngọt vẫn cn thơm mi thịt tươi mới chn nhẹ nhng bốc hơi trn hai cnh mũi. Gắp lt thịt b bắp. Lt thịt b mỏng với những đường gn, sứa thịt v viền mỡ dn tan giữa hai kẻ răng v vị ngọt bo min man trn đầu lưỡi. T bn b Huế vơi dần nửa như thch thức, nửa như mời gọi khch rằng, chưa cạn hết t chưa gc đũa.

            T bn b Mụ Rớt được xem l đặc trưng cho t bn Huế l v n mang những nt thanh đạm v đơn giản. C thể ni ci thanh của bn Huế v như những nt đan thanh của t o trắng, t o di mỏng manh cửa đng then gi ngỡ như l tử cấm thnh của phi đẹp thần kinh, nhưng lại kn đo ph by trọn vẹn những nt đẹp trn thn thể của người mặc. Người mặc o Kimono của Nhật chỉ cần một khun mặt đẹp, nhưng người mặc o di Việt Nam kh m che dấu được những nt mỹ miều hay th thiển của thn hnh. Cũng tương tự như vậy, một tay nấu bn hạng lng c thể nấu một t bn thập cẩm với tấp nập thịt th rau cải rềnh rang như chiếc o Kimono, nhưng lại kh c thể nấu một t bn-b-o-trắng kiểu Huế thoạt nhn tưởng như l qu đơn giản m ẩn dấu lắm cng phu.

            Linh hồn của t bn b Huế l nước bn. Nước bn l nước được hầm từ xương heo, xương b, g tươi, v c khi l cy, củ... Phần kh nhất trong việc nấu nước bn l giữ cho nước trong, ngọt thanh, khng mỡ mng, khng lềnh bềnh gia vị. Những trường phi bn b khc nhau ở Huế thường dấu b quyết nấu nước bn vừa trong vừa ngọt, nhưng tất cả đều c điểm cơ bản kh giống nhau l cch chọn xương hầm, cch luộc ti rồi đổ nước đầu tin, cch vớt v lọai bỏ bọt thải đng lc, đng điệu, thường l yếu tố quyết định trnh độ cao thấp của tay nghề.

             Bn sợi thật sự l bn tươi, trắng ng, c độ dẻo v độ lớn vừa phải.

            Thịt heo trong t bn chỉ đơn giản một lt gi c đủ da, đủ nạc v xương. Gi luộc vừa chn, khng qu lửa lm cong queo, mềm nhũn, thoang thoảng gia vị vừa ăn; thơm nhưng khng mất mi thịt heo nguyn thủy.

            Thịt b trong t bn l b bắp luộc vừa chn, xắt lt mỏng, xo nhẹ lại với đồ mu v trnh tnh trạng qu lửa lm b teo, heo nở.

            Gia vị chủ lực của bn b Huế l sả, ruốc v ớt, nước mắm. Tinh dầu của cy sả c mi thơm rất nồng, đủ mạnh để lm trung ha mi ruốc v gip cho mi thịt trộn tiu hnh nước mắm trở nn dịu v ngo ngạt hơn. Dầu sả nhẹ hơn dầu mỡ nn lm cho nước bn nổi sao ng nh, trnh được những vng mỡ nặng nề lm cho người ăn i ngại. Một cy sả tươi cần chọn đoạn giữa vừa thơm, vừa phong ph tinh dầu. Đừng qun sả gốc nồng v cht, sả ngọn t thơm v dễ lm cho nước bn nhiễm mu xanh của l.

            Trong nồi bn, nếu sả quyết định cho hương th ruốc quyết định cho vị. Ruốc phải đnh long v thải hết chất b. Ruốc nm lc nước cn lạnh để khỏi nặng mi. Ruốc nm đng phn lượng sẽ lm cho nước bn c vị ngọt đậm đ v mi thơm phảng phất chất mắm muối quen thuộc của đồ ăn Việt Nam. Ruốc nm thiếu, nước bn sẽ ỏn, nghĩa l lạt lẽo, km vị, thiếu mi như nước ốc. Ruốc nm thừa, nước bn sẽ hăng, nghĩa l mi vị nặng nề, khng tỏa ngt quanh t bn m c vẻ như chm lỉm trong nồi nước bn.

            Bn cạnh kỹ thuật v kinh nghiệm của người nấu, chất liệu cũng đng một vai tr quan trọng cho hương vị của t bn Huế. Chẳng hạn như thịt heo nấu bn Huế thường lấy từ thịt heo cỏ. Đ l giống heo nhỏ nui bằng rau, chuối nấu với cm gạo cốt để vừa lấy phn, vừa lấy thịt. Heo cng lớn cng di ra v thịt rắn lại chứ khng pht triển sồ sề như giống heo mẹo nui trong kỹ nghệ lấy thịt sau nầy. Gi heo do đ vừa chắc, vừa thơm, vừa t mỡ. Gi heo l tưởng cho t bn l gi sau: Nấu gi sau, cho nhau gi trước.

            Ngoi ra, rau hnh, gia vị... thường được cc b Huế nm theo kiểu luyện cng nn mọi thứ đều được tnh ton chi li vừa đủ phn lượng cần thiết. C dịp nhn một b Mỹ vo bếp với dng kch động như muốn nhảy Disco với soong chảo, một b Nam nếm đồ ăn trn l, miệng chưa tắt nụ cười vui sau cu cải lương mi mẫn... mới thấy được hnh ảnh tay cầm đũa, mắt đăm đăm, mi cht chp nm đi nếm lại như đang truyền tm ấn của một b Huế trước nồi bn đang si l  thục nữ thần kinh. Chnh yếu tố địa phương, hon cảnh v tm l đ lm cho t bn b Huế trở thnh ngon v độc đo hơn v n được chuẩn bị, phục vụ v thưởng thức trong mức độ vừa đủ về lượng cũng như về phẩm.

            Sự dễ di về hon cảnh sinh hoạt v phong ph về điều kiện vật chất c vẻ như c một tc dụng nghịch chiều  cho tiến trnh tạo nn ci vẻ thanh nh truyền thống của t bn b Huế. Bn b Huế cng tiến về Nam cng được thm thắt như t o trắng biến thnh o gấm với phượng vẽ rồng thu. Bn Huế chỉ cần vượt đo Hải Vn vo Đ Nẵng l đ đổi khc: T lớn hơn, mỡ mng v thịt, gn, rau hnh nhiều hơn. Bn Huế tiến vo Si Gn thnh t phở bn xe lửa tu bay với nước bo, rau sống, gi sống, thịt chả hề. Chnh bn b Mụ Rớt Huế vo Nam cũng đ chuyển mnh thnh bn b Mụ Rớt Nam Bộ. Bn b Huế cng được chiếu cố rộng ri chừng no, sự sng tạo v biến thể cng nẩy mầm trăm hoa dua nở chừng đ. Đến nỗi, một người thch khảo về cc mn ăn miền Trung gần đy như ng Đinh Min đ phải ln tiếng xa a khi nhắc về bn b Huế tại Mỹ trong bi Cơm Việt, Qu Người: Đi đu cũng nghe bn b Huế chnh gốc m khng biết gốc g, nn gốc g cũng đặng! (Việt IX - 95).  ng Đinh Min thuộc về trường phi chịu chơi khi luận về bn Huế. ng cởi mở đn nhận sự chuyển mnh của t bn với vẻ cười cợt hồn nhin như người đ biết l khng thể tắm hai lần trn cng một ging sng. Cũng c người muốn ngồi lại bn cầu thương dĩ vng ln tiếng cho rằng, tại sao những mn ăn truyền thống của thế giới như Pizza của , Kabob của Ba Tư, Taco của Mễ, Kentucky Chicken Fried của Mỹ, M Triều Chu của Tu... đi đu cũng nghe cng một hương vị, m Bn B Huế lại c người nấu Sở kẻ nm Tần như vậy, sợ một ngy kia mất giống tm đu!? C lẽ khng ai trả lời được cu hỏi đ v mn ăn l một phần của văn ha m gốc của văn ha l con người. Khi đất nước v con người cn đ th ngại g t bn đổi thay.

 

Những huyền thoại quanh t Bn B Huế

 

            Tuổi gi của Huế thch lui về sống ẩn dật với qu hương, gần gũi với b con lng xm v mồ m tổ tin, nhưng tuổi trẻ lại thch bay xa tới những phương trời mơ ước. Niềm ước mơ của một đứa trẻ lớn ln sau lũy tre lng như ti l lm sao được ln Huế học. Thnh phố Huế cch lng ti chưa đầy một giờ đi xe đạp nhưng đối với ti thời nhỏ n vừa thực vừa mộng như một vng đất hứa. C những buổi chiều đứng đầu ng nhn những người ln Huế sắm hng với  cc mn đồ gi trong giấy, trong hộp đầy mu sắc gọi l đi Dinh mới về, ti ước chi mnh sẽ được ln Dinh.

            Tuy khng c quy định thnh văn nhưng con đường duy nhất để được ln Dinh ăn học đối với tuổi trẻ ở lng như ti l phải thi đậu Cng Cua (concours) trước đ, đ l kỳ thi tuyển học sinh vo lớp đệ thất trường cng m trong ton tỉnh Thừa Thin chỉ c thnh phố Huế mới c. Mẹ ti thường nhắn gởi: Chuyến ni m con thi đậu ỏcng cua, cực mấy mạ cũng gắng lo cho con ln Dinh học.

            Mẹ ti dắt ti ln Huế hai ngy trước khi thi cng cua, đi qua đi lại trước trường Hm Nghi (ngy xưa l Quốc Tử Gim) nhiều lần cho quen đường đi nước bước. Ti ở lại nh chị Quyến ti nơi đường Hồ. Buổi sng ngủ dậy, chị ku gnh bn vo ăn điểm tm. Gnh bn ng ẹo trn đi vai o gnh bn, c khi v hơi bốc nh nhẹ xung quanh như một đầu my xe lửa xuống đo. Nghe chị đặt hng, ti c cảm gic hơi l lạ:

            - O mc cho t trung, bn vừa, nước xắp xắp thi. Cho gi nạc bp, thm ci ngoo. Đổi huyết lấy b bắp xắt v. Khot bớt ớt mu, bỏ hnh rau răm rươi rươi thi, ớt tương nước mắm bỏ ring...

            Người bn bn chừng như đ qu quen thuộc với lối đặt hng rắc rối đ nn lm thinh mc bn. Nồi bn nng thn trn, miệng uốn trng như chiếc lư đồng cổ khng nắp khng chn, đặt trn l lửa riu riu đỏ. Tay o cầm ci v cn di, quy một vng trong nồi bn với dng tay nhẹ nhng v điệu nghệ như c vũ nữ Thi ma điệu cnh sen. Ci v dừng ở đu trong nồi nước bn l bắt được ngay miếng thịt, miếng gi đang cần, chnh xc như ra-đa tm thủy li.

            Một lt sau o mới hỏi:

            - Ai ăn rứa?

            Chị ti trả lời một cch hnh diện:

            - Thằng em ti dưới lng ln ở lại thi cng cua.

            Tự nhin o bn bn coi bộ quan tm:

            - N, ni chuyện v duyn chơ học tr đi thi khng nn ăn gi bp: bp hoi khng nở th mần ăn chi nữa. Để tui mc cho một cặp gi ngoo: ngoo trước, ngoo sau th rớt đi m được, thi đậu chắc nụi!

            Chị ti coi bộ cảm động ra mặt v gặp được Thầy... bn, nn nhiệt liệt ủng hộ ngay:

            - May c o nhắc chớ khng th khổ em tui rồi. Rứa! Mc ngoo v đi o!

            Thật ti khng ngờ bn Huế linh như vậy, nn hm đ ăn t bn Huế m cảm thấy trn trọng v ngất ngy như uống rượu thnh.

Về lng, ti thường ăn bn với nước mắm ớt. Mẹ ti c mấy lu ruốc bự bnh ky để ở nh dưới, nước mắm nhĩ trong vắt nằm một lớp trn mặt. Đem la đổi lấy bn vắt hay bn l, rồi mc nước mắm nhĩ từ trong lu ruốc, ra vườn hi ớt x vo. Bn tươi chấm với nước mắm nhĩ pha thm ớt tri ma Xun ăn ngon nhức răng. Thm vo đ, một năm đi ba lần được ăn bn với nước xo lng g, thịt b nn ch b qu trong ti cũng đ bằng lng lắm với cuộc đời đầy đi ngộ nầy rồi. Nay được ăn t bn Huế với những thịt th thơm phức, với cch nấu bn cng phu, cch mc bn điệu nghệ... lm cho ti cảm thấy được ly ci văn minh sang cả của người thnh phố.

            Ngy đi thi, ti dậy sớm trước khi g gy lại, hồi hộp chờ trời sng để tới trường thi, nhưng trong lng cũng cảm thấy thinh thch khi nghĩ đến t bn Huế với cặp gi ngoo c lớp da mềm mềm bao quanh những thớ gn dn tan như ăn ổi đỏ ở lng. Hnh như mới c hai buổi sng tri qua m ti nghe như đ bị phố phường cm dỗ. Buổi sớm ti nghe mẹ ti bn bạc to nhỏ với chị ti, rồi tiếp theo đ c người gnh gnh xi vo trước hin. Nhn dĩa xi đậu xanh chấm muối m by ra trước mặt, ti bắt đầu hoang mang. Mẹ ti hối:

            - Rng ăn xi đậu muối m đi con!

            Khi ti ngao ngn ngp di ku mệt qu v muốn ăn bn chứ xi đậu, muối m kh khan qu nuốt khng v, mẹ ti dịu dng an ủi:

            - Con thi xong rồi, ưng ăn bn cả gnh mạ cũng cho. Con di thi cng cua m ăn bn v trơn, ni trời khng nghe lỗ miệng, chớ n truột di th thi hỏng mất! Lc trước mấy cậu con thi chi hỏng nấy l v khng nghe lời mệ ngoại, cứ d ngy thi cử m ăn bn khng king cử nn thi trợt tuốt luốt, phải xếp sch vở về qu đi cy. Chừ con gắng ăn xi đậu, xi muối m dnh m chắc nấy, trời mới cho con đậu.

            Ti rướn cổ nuốt cho hết dĩa xi m v thương mẹ hơn l sợ thi trượt. Tới ngy treo bảng, nghe loa đọc tn nhưng ti khng tin l mnh đậu cng cua thứ nh trường Hm Nghi trong số hơn một nghn thi sinh dự tuyển v c hai trăm trng tuyển năm đ.

            Suốt một đời, ti khng lm sao qun được hnh ảnh mẹ ti với hai hng nước mắt sung sướng chảy di  trn đi m phong trần v lặn lội gieo neo nui con. Mẹ ti ni như đ nắm được b mật cuộc đời:

            - Chộ chưa! Con nghe lời mạ, ăn xi đậu nn mới thi đậu. Cn thằng T xm Bu, thằng R xm Cụt, Thằng Li l rn to bo xắp hai con, nghe ni mỗi đứa ăn hai t bn để đi thi nn trượt tuốt luốt.

            Ti muốn ni cho mẹ ti biết bọn thằng T, thằng R, thằng Li... suốt cả ma Xun trốn học, thu sch vở trong bụi tre l ng đầu lng đi chơi; trong khi ti học thuộc cho sch Sử K của Trần Đinh, giải hết 1000 bi ton đố của Một Nhm Gio Vin, đọc nhuyễn 50 Bi Luận Mẫu v Tm Hồn Cao Thượng của H Mai Anh... Thế nhưng nghỉ sao ti lại thi, v mẹ cũng c một khung trời ring của mẹ m ti chỉ dm np sau o mẹ để lặng im chim ngưỡng chứ khng dm thả cnh chim l luận lm huyn no khung trời đ v lm mẹ buồn lng.

            Từ đ về sau nầy, ti thường cố cữ ăn bn mỗi lần c thi cử. Ngay cả hơn 30 năm sau, khi tc đ điểm bạc trn bước đường lưu lạc ở qu người, c những lần đi thi chuyn mn, đi phỏng vấn việc lm, đi thi tốt nghiệp trong trường đại học Mỹ, ti vẫn king ăn bn nhưng chỉ tm cch n trnh m thầm chứ khng dm ni ra v sợ bị chọc qu. Thật ra, mỗi lần đụng đến thi cử l ti lại nhớ mẹ đến quặn lng, nn ti cử ăn bn để được ci cảm gic ấm p thing ling như hm đ mnh đang c mẹ thật gần.

            Đến khi ln Huế học, những huyền thoại về bn b Huế cng c vẻ mọc cnh mọc l sum s hơn. Thế giới học tr cũng nhỏ b v xinh xinh như thnh phố. Pha sau trường Hm Nghi của ti l Viện Bảo Tng v nh thờ Nguyễn Phước Tộc hay l Tn Nhn Phủ. Bn kia đường l cửa Hiển Nhơn vo Đại Nội. Kế đ, c hai trường văn nghệ nhất Huế, đ l trường Quốc Gia m Nhạc v Cao Đẳng Mỹ Thuật m lũ học sinh nghịch ngợm của chng ti thường chọc mấy anh chị sinh vin bằng cch gọi l Trường Kn v Trường Cọ. Sinh vin hai trường Kn Cọ thường la c ở qun c ph Tn, nơi đ, thật ra chỉ l một chiếc xe kiểu xe sinh tố đặt m tri trước Tn Nhn Phủ do vợ chồng bc Tn đứng bn bn b v c ph. Giới nghệ sĩ lang thang thường bn luận một cch cng khai rằng, ngy no vợ chồng bc Tn khng ci nhau l ngy đ bn b khng ngon v thiếu đi ci tinh thần ho sảng của cặp vợ chồng bc Tn khi nấu bn.

            Giới văn nghệ sĩ c ph Tn cn đi xa hơn khi kho nhau rằng nếu lỡ một mai kia, lịch sử thnh thơ đưa họ ln lm lnh tụ, th họ sẽ đặt tn con đưng từ Vỹ Dạ ln Ga Huế l "Đường Cơm Hến" v đường từ cầu An Cựu ln cầu Trường Tiền l "Đại Lộ Bn B" v mỗi buổi sng tinh sương, dọc trn con đường nầy c cả đon bn gnh pht xuất từ An Cựu tỏa ra khắp thnh phố Huế. Khi xanh đun nồi bn bay phơ phất trn đường như một sự mời gọi m đềm: Bn b An Cựu, cơm hến Đ Cồn, trứng lộn Chợ Dinh, bnh canh Nam Phổ... Cũng may hay cũng buồn, lịch sử khng phải l thơ nn tuy Huế c những con đường tnh cảm mang tn kỷ niệm v giai nhn bất thnh văn như đường Hng Me, đường o Trắng, nhưng vẫn chưa c tn đại lộ Bn B.

            Bản thn ti từ một vng qu ruộng đồng ln tỉnh học, sau mấy năm học đi văn ha Huế, cũng bị nhiễm bn b rất nặng. Ti đ ưu tư nhiều về sự hiện diện của bn b gi heo kể từ khi lm quen với một c hng xm nhn dịp c đi xe đạp, vạt o di tung bay phất phới v cuốn theo chiều gi m quấn vo trong giy "sn", trong "ổ lp". Ti bn ra tay cứu khổn ph nguy gỡ o em ra v khng qun bi thm dầu sn ln tay ln mặt cho ra vẻ lẫm liệt, can trường. Tn c l Mộng Hong, tất nhin c ci họ đi trước rất chi l thế gia vọng tộc. Chỉ mới ci tn thi cũng đủ biến ti thnh Trương Chi bn cạnh Mỵ Nương đi xe đạp mất rồi. ễ lng, ti đi từ xm trong ra xm ngoi để sưu tầm những tn giai nhn đẹp nhất th cũng chỉ  c những Nguyễn Thị Gi, Trần Thị Chắt, L Thị Dẹp... đo đu ra c Mộng, c Hong.

            Những buổi sng, ti v Hong vẫn đạp xe đạp song song chung đường từ Thnh Nội, qua cầu Trường Tiền, rồi Hong vo Đồng Khnh v ti vo Quốc Học. Đi ba lần Hong quay sang pha ti cười, một phiến ớt mu bn b t ti đỏ chi nằm trong gc chiếc răng khểnh trắng nn n của Hong. Tự nhin ti cảm thấy hơi mất đi ci cảm gic thanh thot khi nhn sự hiện diện v duyn của ớt mu nằm trn chiếc răng khểnh duyn dng đ lm ti xao xuyến bao lần. Ti ln tiếng, nhẹ nhng như nắng, sợ lm vỡ những giọt sương tnh cảm long lanh. Rồi cả hai đứa dừng lại, đứng khuất sau gốc cy long no, ti x mảnh giấy trắng nhất trong tập vở học tr, vo lại thnh cy tăm v nn thở khu cht ớt mu bn b v tnh nằm chnh vnh khng đng chỗ. Hai đứa ni nhỏ như ngại hng long no đứng nghe. Hong vng vằng sợ ti nhn su hơn đy mắt:

            - Ng dữ chưa tề, dị chết!

            Ti thanh minh như Vương Tử Trực:

            - Coi tề, khng ng chộ m m khu!

            Khi ln xe đạp đi tiếp, Hong phn nn, ci phn nn m ti cho rằng đng lẽ ra l một sự biết ơn:

            - Me phiền dễ sợ! Sng m cũng bắt Hong ăn bn b ớn pht sợ lun.

            Ci "ớn pht sợ" của Hong lại l ci ước mơ ngoi tầm tay của đm học tr ngho như ti. Cứ tưởng tượng mỗi buổi sng, khi trời Huế cn lnh lạnh m được ăn một t bn b gi heo, c vng mỡ vng mơ ng hồng trn mặt, nm thm một "mi đũa" ớt tương mu huyết dụ chắc sẽ sng mắt sng lng m học một nhớ mười. So với một chn cho gạo với muối trắng của ti hay một chn cơm chan cht nước mắm ớt của tụi bạn cng hon cảnh ăn điểm tm trước khi đi học, tự nhin một cảm gic hơi buồn buồn pha cht tủi thn lặng lẽ dng ln trong lng.  Bn b tự n khng c giai cấp, nhưng giai cấp tự n c bn b: Phận ngho bấm  bụng nằm co. Giu thời nem chả, bn b gi heo!

            Tuổi trẻ của Huế m đềm v dễ ha diệu sống như ging sng Hương. Ti đ qun rất nhanh hnh ảnh t bn b của Hong v chn cho gạo của ti. Hai đứa chưa bao giờ dm ni thương nhau m chỉ lửng lơ ni chuyện đ cng "thương con đường đi học". Mỗi c gi Huế đều c một b cha trong hồn v mỗi cậu con trai Huế đều c một ng hong trong bụng. B cha th thch sang m ng hong th thch ngọt, cho nn ti đ nhẹ dạ nghe Hong dỗ ngọt m hẹn h lần đầu ln cha Thin Mụ v về ăn bn b Kim Long. Chng ti đ phạm vo hai điều tối kỵ lm tan vỡ bao nhiu mối tnh đầu đẹp như mơ của Huế: Đ l hẹn h lần đầu khng được ln cha Thin Mụ v khng được ăn bn.  Đồi Linh Mụ l đất thần kinh, nơi để chim bi chứ khng phải l nơi tnh chuyện n tnh h hẹn. Tnh cảm trai gi chớm mầm trn đất thnh th sẽ khng bn rễ trong tim người. Cn ăn bn l trơn tru, khng nu ko như gừng cay muối mặn, nn cuộc tnh rồi cũng theo bn m tri đi! Rất c thể b Linh Mụ đ nhn thấy ti v Hong h hẹn, cho nn mới "xui" về Kim Long ăn bn. Bởi vậy, nn tới H, Hong gi từ Đồng Khnh, chuyển qua Jeanne d'Arc để chuẩn bị đi Ty.

             Kỷ niệm chia tay cũng m đềm m nhức buốt như những cơn mưa phn thng Ging của Huế. Hong gởi cho ti cuốn sổ lưu bt c giấy pơ-luya mu xanh, mu trắng, mu hồng;  c thắt nơ tm với cu thơ tiếng Ty qu quen thuộc với tuổi học tr của Huế ghi nắn nt ở trang đầu: "Partir, c'est mourir un peu!... Ra đi l chết trong lng một t. Biết ni sao by giờ?!". Ti l học tr ban B (Ton - L Ha ton rn) nn trong đầu lc no cũng lng bng rng những đạo hm v ẩn số của thầy Trần Tuệ v thầy Hồng Giũ Lưu. Huế lại l vng đất ưa h vay trả. Đo đu cho ra cht văn chương man mc ni tnh m đp lại cho Hong đy. Ti bỏ cả việc đi trại H để cố đo cho ra dăm cu thơ nếu khng c liệt th t ra cũng c vẻ mn đăng hộ đối với Hong. Bn t dẫn thơ Ty th bn ni phải trch thơ Mỹ. Ti v thư viện, tm mục thơ tnh lng mạn để kiếm vi cu lm thuốc. Thơ tnh chết tiệt rủ nhau trốn đu mất cả. B qu, bỗng vớ được vi cu thơ đề tựa cuốn sch của Helen Steiner Rice, ti thấy như mở cờ trong bụng: Somebody loves you than you know. And will always be with you wherever you go!  (Ai no thấu hết tnh ai. Chn my gc biển thương hoi ngn năm). V, để phụ đề Việt ngữ ti chọn hai cu thơ của Hn Mặc Tử, đọc đi đọc lại đắc nổi da g: Người đi một nửa hồn ti mất, Một nửa hồn ti bỗng dại khờ!.

             Km với thơ thẩn l ci lược bằng gỗ trầm hương, vật kỷ niệm của mẹ, ti xin v tặng lại cho Hong m bỗng tự cảm thấy mnh su sắc như một người tnh trong chuyện thần thoại.

            Năm 1992 về lại con đường cũ, đọc thơ Xun Hong m nhớ bng khung đốm ớt bn b v nt cười răng khểnh:

            Ti đi trn đường L Lợi dọc sng Hương

            Nắng trong suốt lọc qua hai hng long no

            Đất nước đổi thay qua bao ma ging bo

            Con đường xưa vẫn dng dấp diệu kỳ...

            Hơn mười năm, ti mới c dịp trở lại chen chn trn đường phố Huế vo một buổi chiều 29 Tết. Đi trong nắng cuối Đng du dịu thương quen của Huế m cứ ngỡ như mnh mới xa Huế hm qua. Nghĩ đến mai xa Huế tự nhin ti c cảm gc như mnh l kẻ phụ tnh với Huế. Huế vẫn lặng lẽ chờ đợi như người tnh trăm năm m ti th cứ dứt o ra đi lang bạt kỳ hồ.

            Rồi quả đất cũng trn v thế giới nầy cũng nhỏ nn những kẻ phụ tnh với Huế vẫn c lc gặp nhau ở qu người như một sự tnh cờ của định mệnh. Hơn 30 năm sau, rất tnh cờ, ti gặp lại Mộng Hong ở Little Sign, Quận Cam Ca-li. Ti nhận ra Hong, b chủ tiệm ăn c tn vừa Ty vừa Huế, nhờ chiếc răng khểnh "thương bắt chết" vẫn t điểm cho nụ cười duyn dng ngy xưa. Tất nhin, ti từ phương xa gh vo đy cũng v mn "bn b Huế chnh gốc". Nhắc chuyện cũ, cả hai đứa cng cười ngặt nghẽo. Giọng Hong tuy phảng phất một cht m vang trời Ty nhưng vẫn chưa phai mu Huế:

            - Thời nớ, răng tụi mnh dễ thương dễ sợ h!

            Ti cười cười nhắc lại:

            - Sau nớ, cn ai khu ớt trn răng cho Hong nữa khng?

            Mắt Hong bỗng thong một cht trầm tư "nhắc lm chi sương khi thuở xa xăm" v nh ln mu kỷ niệm:

            - Lạ chưa tề. Nhắc chi nữa, dị chết!

            Ti nhn Hong. Mắt bng quơ đậu trn vi ba sợi tc lo xa điểm bạc. Hong biết v ngng nguẩy che đi. Hong ni thật bất ngờ, giọng trang đi như đọc cu thơ tnh thời cổ:

            - Chải lược trầm hương nn sớm thnh tc bạc!

            Ti hiểu Hong ni g nhưng phản ứng như anh học tr cả ngố:

            - Thơ của ai rứa Hong?

            Hong trả lời mần đy:

                  - Thơ ai? Thơ ng cai bến đ!

Đn b Huế m đ mần đy th Tần Thủy Hong cũng phải biết rằng mnh đ lỡ v tnh, cần lẳng lặng chui vo ổ rơm nằm ngủ qua đm.

            Rứa đ! Dn Huế suốt đời vẫn l những đứa trẻ thơ mỗi lần nhớ Huế, nhớ những kỷ niệm đ thiu thiu ngủ trong k ức v trn qu mẹ của mnh.

            Xa qu, rủ nhau ăn một t bn b Huế nấu bằng heo Mỹ, b Anh, ruốc Tu, bn Nhật... Miếng ăn c thể khc nhau v ngon hay dở, nhưng nỗi nhớ qu nh th vẫn hiu hắt giống nhau trong cng thẳm của mỗi tấm lng.  Bn b Huế đ vượt sng Mỹ Chnh ra Bắc, vượt đo Hải Vn v Nam, vượt trng dương sang u tới Mỹ. Giữa những phố phường xa lạ qu người, đọc trn một tấm biển của một tiệm ăn no đ c ghi Bn B Huế, người Việt tha hương no m khỏi thấy lng mnh ấm lại. Bn B Huế khng cn l ring của Huế m hương sả nồng, vị ớt cay, mi ruốc mặn đ thấm vo mạch đất qu hương v lng dn tộc Việt đầy yu thương nhưng cũng lắm đoạn trường chưa c ngy sum họp.

 

Trần Kim Đon