Trần Kim Đon

 

CHUYỆN KHẢO VỀ HUẾ

 

Đi Dng Tự Bạch
Về Huế
Cơm Hến
Bn B
Ch Huế
Cơm m Phủ
Mắm Ruốc
Ngủ Đ
Tm Huế
Mưa Huế
Mầu Quan San
Tản
Hồi
Hồi m
Đoc ckvh_tkl
Tiểu Sử

 

 

Mưa Huế

  

 Hơn hai mươi năm ti mới được nhn lại một cơn mưa tầm t đầu ma của Si Gn.

Mưa Si Gn đến v đi hối hả với vẻ tất bật, rộn rng v tnh cờ gh lại. Hiền như mưa trn phố ! Cứ đi với mưa, sẽ nghe được tiếng mưa vui trong lng, mưa reo ro rạt bn h phố, mưa xao xc trn mi ngi, mưa lch tch trn mi tn. Những sợi mưa chiều Si Gn chnh chếch, bạc trắng giữa khng gian, xanh mờ qua cy l v vng nhạt, long lanh quanh nh đn đường.

Mưa !

Bn trời Ty, mưa rớt trn d trơn v o khoc, mưa v người ngỡ như gần m xa nhau mất ht. Mưa bn Mỹ giọt trn trần xe, vỡ a trn quạt nước những ci quạt nước chỉ quen xua đi m khng  bao giờ nu lại những nỗi nhớ mơ hồ trước mắt. Mưa Si Gn vội vng đến hồn nhin rơi trn tc mướt, đậu trn mi cong, s trn mi ấm. Mưa H Nội l mưa riu riu, c gi lnh lạnh, c tiếng nhạn ku trong đm xanh, c tiếng trống cho vọng lại từ những thn xm xa xa, c cu ht hu tnh của c con gi đẹp như những giọt mưa Ngu của Vũ Bằng trong Thương nhớ mười hai. Mưa Huế th triền min, khi đến cũng m thầm như lc đi v khi đi cũng lặng lẽ như lc về nn chẳng c ai nghe. Mưa như ry hạt trn thnh phố, buồn đến tm lịm.

Đi xaxa tới những phương trời mưa khc ; về lại, mới thấy vẻ diệu kỳ của dng mưa Việt Nam.

Mưa Nam, mưa Bắc, mưa Trung đ gắn chặt với con người v phong thổ; c nỗi vui buồn trong lng v cảm gic mơn man se lạnh trn da thịt.

Ti đ về lại v ra đi trong mưa, những cơn mưa dầm của Huế, để nghe hết ci điệu buồn mưa nắng Nam Ai. Điệu buồn của Huế, ma h, thường xui mi dng sng v ma Đng, hay treo lơ lững trn những tầng my mu đục.

 

o0o

 

Theo thời gian, con người v kỷ niệm rất hồng buổi sớm v chợt tm buổi chiều của một thời đ ngả mu ru phong v những cơn mưa Huế. Ti xa Huế biệt tăm dng c, rồi lửng thửng về lại trong những ngy cuối h đầu thu lc đc mưa Ngu.

Những cơn mưa nho nhỏ đầu ma của Huế lm ti nhớ lại một cu bnh luận về thời tiết của Huế mộng mơ nhất từ xưa tới nay từ một nh sư Trung Hoa nức tiếng uyn thm, đ l ha thượng Thch Đại Sn, hay cn c phương danh khc l Thạch Lim Lo Ha Thượng. ng được mời đến Huế như một bậc danh sư đại thượng khch thời cha Nguyễn Phc Chu (1691-1725). Trong Hải Ngoại K Sự, ng viết về thời tiết Huế : Tứ thời giai thị hạ, nhất vũ tiệm thnh đng, nghĩa l : Bốn ma đều l ma hạ, (chỉ cần) một cơn mưa l từ từ biến thnh ma đng. Điều ti cứ băn khoăn hoi khng phải v cu nhận xt chẳng trng trật vo đu về mặt địa l học, kh tượng học, cũng như về thực tế. Nhưng băn khoăn l v non ba thế kỷ qua, lại c qu lắm người b nguyn nhận xt đ lm căn bản cho kiến thức Huế học của mnh. Điều đng ớn lạnh l biết đu lại khng c một ng thầy ngoại quốc nổi tiếng khc gh chơi, vui miệng, ni đại khi như đng ngm bạch tuyết thi chẳng hạn, khng lẽ b con mnh lại vc mền chiếu ra bến Thương Bạc chờ tuyết rơi lả tả m ngm thơ Đỗ Phủ, qun mất thực tế c vầng trăng soi trn sng, đang chờ tiếng ngn nga của những cu Nam Ai, Nam Bnh thất lạc (!).Huế khng c hiện tượng nhất vũ no cả m chỉ c ma xun mưa bấc, ma hạ mưa ging, ma thu mưa ngu, đầu đng mưa lũ, cuối đng mưa dầm. Huế lại cng khng c tứ thời giai thị hạ m lại c bốn ma r rệt : Xun xanh, hạ trắng, đng xm, thu vng.

Đừng nghe ni về Huế, cứ sống một giờ với Huế. Ngn ngữ tuyệt vời nhất dnh cho Huế l im lặng v cảm nhận. Nhn Huế qua ống knh my thu hnh, hiểu Huế qua chữ nghĩa sẽ chỉ thấy mu phi pha v nghe tiếng thở di của thnh quch ru phong.

C lẽ đ một thời ti dửng dưng đi trong mưa Huế như đ v tnh bơi lội trong những ging sng qu hương ngỡ như khi xa rồi cũng chẳng cn chi lưu luyến, cho đến khi mất đi v tm lại

Mưa Huế !

Nếu vo những buổi chiều đầu ma Thu no đ ở Huế, c những đn chim bay xao xc từ pha biển ln rừng trn bầu trời đ lng đng c my hồng lam pha sắc tm, đ l khi trời Huế đang chuyển sang ma mưa.

Sau những cơn mưa ging hiếm hoi vo cuối ma Hạ mưa thng su, mu rồng l những cơn mưa đầu ma Thu e d v rn rn như gi heo my. Mưa về chiều v thường khi rả rch qua đm, c giọt ngắn giọt di l cho người ta v von với giọt nước mắt rấm rức, chia biệt của Ngưu Lang, Chức Nữ bn bờ sng Ngn.

Thường khi sau đm Trung Thu l đm c nh trăng sng vằng vặc với bầu trời cao v r nhất trong năm, Huế chuyển mnh giao ma v mưa ging bắt đầu về với Huế.

Huế c hai nguồn nước lũ chnh l nguồn Dinh v nguồn Bồ. Nguồn Dinh từ thượng nguồn sng Hương trn dy Trường Sơn chảy di ra tới biển v nguồn Bồ cũng xuất pht từ dy Trường Sơn trng điệp. Chảy theo sng Bồ thuộc quận Hương Tr, rồi cuối nguồn cũng gip với sng Hương tri ra biển. Những năm lụt nguồn Dinh, dng hiền từ của sng Hương biến mất trong lớp cuồng lưu của ging thc lũ ph sa cuồn cuộn, bứt ph, lạnh lng cuốn phăng tất cả những chướng ngại trn đường băng băng tri ra biển. Những đm trời lụt khi gi mưa vừa tạnh, tiếng cuồng lưu đổ ra đại dương từ cửa Thuận An vọng về theo điệu trầm hng nghe m vang như lng đất trở mnh.

C những vạt nắng ring trong trời nắng th cũng c những cơn mưa ring trong trời mưa. Ai đ từng đi dưới trời mưa dầm của Huế vo lc chiều tối hay về đm mới cảm nhận được ci ớn lạnh của những cơn mưa lạ : Mưa l hay mưa rng mnh nơi đy. Trời Đng lạnh căm căm, đang đi dưới những tng cy xanh sũng nước mưa, bỗng nghe tiếng gi o qua biển l, rồi cả một khối mưa nặng hạt rơi ụp xuống trn đầu. V số mảnh nước động trn l sẵn chờ gi lay, ồ ạt rơi xuống phủ lấy mặt đường trong thong gi đi qua. Tiếng l ướt xo xạc ko di trong gi, nghe như tiếng thở di kỳ b của hồn mưa.

Trong nếp sống trầm trầm, m ả quanh năm. Mưa nguồn v nước lũ đầu ma thường mang lại cho Huế một cảm gic mạnh, bứt ph v chia sẻ. Trong nỗi lo mưa sa, nước sỉa con người phường trn, xm dưới dễ tm thấy tnh người gần lại v một cảm gic thuộc về, trong mối tương cảm đồng thuyền đồng hội.

Nước lụt trn về gip san phẳng hay che kn một phần những lằn ranh giai cấp.

Những dị đồng bon chen rải rc trn đường v chập chờn đầu ng sẽ nằm su trong nước bạc. Nhn biển nước dng ln khng phn chia ranh giới, người ta sẽ cảm thấy cần nhau hơn nn nhn nhau mĩm cười dễ di.

Với tuổi trẻ , rủ nhau đi lội nước lụt l một th vui khng hẹn trước. Con đường đi xe đạp hm no, giờ chm trong hồ nước mnh mng sau những trận mưa o ạt. Tiếng chn b bm lội nước, tiếng cười vang rộn r của từng nhm mang vẻ dập du, lm dng một cch hồn nhin.  C một lần đi lửng thửng với c em chợ Xp trn bờ biển Atlantic ở New Jersey, nhn những nhm tuồi trẻ đua nhau giỡn sng ven bờ, ti bỗng thấy c một vẻ g ging giống với tuổi trẻ mnh ngy xưa trong những ngy đi lội nước lụt. Dưới nắng chi chang m biển Đại Ty Dương sng lớn qu v nước lạnh như băng giống nước lụt của Huế, t người tắm nổi. Ngy đ, mặc cho trời cứ hnh cơn lụt, tuổi trẻ cũng cứ vui, cứ cười, cứ muốn khoe ci dng vc mượt m nghn năm tn nữ .

Những cơn chớp bể, mưa nguồn của Huế thường nhẹ dần cho đến cuối thng Mười, khi m B Trời Huế, c lẽ lần đầu tin cũng l lần cuối cng trong năm, lấn quyền đức lang qun để ra uy :

ng tha m B chẳng tha,

B lm ci lụt hăm ba thng mười.

 

Ci uy của người đn b Huế l thế đ : Giơ cao đnh sẻ. V vậy, cơn lụt hăm ba thng mười thường l cơn lụt nhẹ nhất trong năm. Tuy cũng c mưa nguồn v nước lũ, nhưng khng c cuồng lưu, m chỉ c những cơn mưa trn đồng vắng v những ging nước bạc uốn o dưới chn cầu.

Sau ma Thu mưa Ngu v mưa lụt, Huế đi vo ma Đng. Đy mới thực sự l thời gian mưa Huế.

 

 

Mưa Huế

 

Mưa Huế l sự đối xử khắc nghiệt, vừa l sự cầm chn vỗ về của b Mẹ Thin Nhin dnh cho Huế. V vậy, đối với người Huế cũng như khch Huế, ci mưa ry hạt triền min, man man v tuyệt kỳ, bất tri h xứ tận  của Huế l một ci g vừa  đng yu, vừa đng ght một cch rất Huế. N vừa l sức hm, vừa l sức bật của đời sống tinh thần. Mưa khng nhỏ, mưa khng to m ry ry mun ngn sợi như từ tay của b tin hiền dịu m lạng lng, sing năng một cch dai dẳng đang giữ kho nước v tận trn trời, khng ăn khng ngủ đang lin tục vẫy nước xuống trần gian. Những cơn mưa c thể vi ba ngy hay ko di hng tuần, c khi non cả thng. Mưa mọc ru trn thnh, mưa dầm d ng đất, mưa se da se thịt, mưa ho a tm hồn. Bầu trời trắng đục s xuống thấp ngang tầm ngọn cau. Ni đồi, sng biển, ruộng đồng, nh cửa, vườn tược, đường s đều lướt thướt trong mưa. Cng về với mưa l ci lạnh ma Đng, đ l ci lạnh t buốt của  mưa dầm gi bấc. Khng kh như đng băng, chim khng dm rời tổ, l sợ la cnh, người tm nhau sưởi ấm.

Cũng lạ lng như những con chim trốn tuyết vng Bắc Cực xy tnh yu v tổ ấm bằng tuyết ngay trn những biển tuyết bao la, Huế đ tự hiển hiện vẻ nn thơ ring từ trong cảnh trầm lắng dưới những cơn mưa dầm ngt mắt khng hạn kỳ đ.

Huế trong mưa đ thu mnh lại, biến thnh một thế giới nhỏ. Thế giới m chỉ c ci tnh mới đủ sự nồng nn sưởi ấm cho nhau. Bn ngoi, đường s vắng hoe.

Trong căn nh im lm trốn lạnh giữa khu rừng l long lanh nước mưa, l mi ấm gia đnh với những người muốn co người lại với nhau thật nhỏ. từ trong ci vỏ ma Đng, con người tha hồ để cho ước mơ bay xa vo những khung trời lồng lộng nắng ấm. Tm hồn người Huế đ thnh tha phương từ trong những cơn mưa.

Mưa l một kho tng kỷ niệm m đềm của ngy mới lớn.

Dm đội mưa m đi D chỉ để gặp v ni bng quơ, nhưng đi mi tm lạnh, đi m sủng nước mưa, đi mi ướt đầm bụi nước v nt cười đầy nắng trong mưa đ ni nhiều hơn một lời tỏ tnh v ẩn chưa su hơn một lời h hẹn. Ci đợi tnh tự thm trầm nhất của Huế c nghĩa l đợi trong mưa dầm ; v ci hẹn da diết nhất của Huế l đợi chờ trong tiết lạnh cắt da gi bấc. Bởi vậy, tnh yu v đam m của Huế rất chật chỗ cho nguồn tnh cảm lửa rơm dễ chy v dễ tắt ma h.

Mưa cũng l thử thch tnh cảm cho những bước trun chuyn.

Trong cảnh c đơn hay giữa những thng ngy trng tin biền biệt của người thn, những cơn mưa bất tận của Huế dễ lm ho a lng người. Rất lạ l trong cng tận nỗi buồn theo mưa, nỗi ước mơ thường lớn hơn niềm tuyệt vọng.

Mưa đ gp phần khng nhỏ vo sự hnh thnh nếp sống tnh cảm, phong thi sinh hoạt, cảm quan nghệ thuật v nt văn ho đặc th của Huế. Mưa như một vin trọng ti khắc nghiệt cố treo chn những cầu thủ linh hoạt, bao sn. Mưa Huế đ b chn những tm hồn Huế bo nổi trong thế giới hạn hẹp của gia đnh, bằng hữu.

Mưa đ lm chậm lại hay lm lắng đọng những giai điệu dập dồn của nguồn tnh cảm si nổi. Mưa ngăn những pht triển bề rộng nn tnh cảm tự nhin của Huế c khuynh hướng lắng vo bề su : Thầm trầm, lặng lẽ v kn đo. Bởi vậy, khch phương xa đến Huế thường đi từ cảm gic ngn ngẩm Trời mưa ở Huế sao buồn thế v dần dần yu ci nn thơ của mưa Huế lc no khng hay. Từ Nguyễn Du đến Nguyễn Bnh, Văn Cao, Hải Bằng, Huy Cận đều buồn ; buồn man mc hay buồn đến lịm người trong cơn mưa Huế, nhưng đều muốn cầm vi sợi mưa Huế lc ra đi :

Khi ra đi c ci g luyến tiếc

Khng được cầm mưa như hnh l để chia tay.

                                    (Hải Bằng Mưa Huế)

 

Nguyễn Mộng Gic, từ bn kia pha đo Hải Vn đến Huế, ch lớn khng đầy mắt mỹ nhn nn đ bị tc mai của giai nhn cột chn lại trong ci mưa dầm của Huế: Mưa t ti, mưa lạnh lng. Nhưng ngay trong ci t ti nhợt nhạt ấy, Huế vẫn cứ thơTnh yu của Huế thật sự khng cần cầu viện đến nắng vng, trời trong, my xanh. Ủ dột u m cũng c nt đẹp của n. (Nhớ Huế, 1995)

Mỗi người Huế c một ma mưa ring trong tr nhớ đ thnh kỷ niệm, được xếp kỷ trong đy va-li lc ra đi. Ti khng nhớ r một tc giả no đ đ viết rằng, qu hương c nhiều ging sng, nhưng chỉ c một ging sng để thương nhớ ; v mỗi người c thể c nhiều mối tnh, nhưng chỉ c một mối tnh để mang theo. C lẽ v thế m c những cơn mưa kh tạnh trong lng.

Nếu c chăng mưa Huế đ tạo ra đối cực trong mỗi tm hồn Huế th sự mu thuẫn đ l hai mặt nng lạnh cần thiết tiềm ẩn trong mỗi con người. Cho nn, lng mạn v cch mạng khng phải l hai mặt mu thuẩn, m tri lại, l một sự kết hợp hi ha trong phong cch của Huế.

Với Huế, dm lng mạn đ l cch mạng rồi đ. V, dm lm cch mạng l phải cực kỳ lng mạn mới đủ ngọn sng tro m bứt ph những rng buộc xưa như cổ thnh, xy bằng hng hng lớp lớp những vin gạch vồ của đất lề qu thi. Nếu cch mạng m khng lng mạn th khng cn l Huế nữa.

Huế thơ, c lẽ một phần cũng nhờ những người tiền phong khai ph Huế đ tm được một sự qun bnh giữa hai đối cực. Xa rất xa, Huế c Ty l Trường Sơn v Đng l Nam Hải. giữa lưng chừng c sng Hương lưu thủy v ni Ngự bnh phong. V,  rất gần, c tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ. Bn cạnh mưa ng đất c hạn b chằn. Sự qun bnh phong thổ đ đ xy dựng nn phong cch ring của Huế.

Bởi vậy, Huế cần c Tng Thiện Vương, Tuy L Vương nức tiếng ti hoa vương giả nhưng cũng cần c Đon Trưng, Đon Trực dm nổi loạn chống lại triều đnh. Huế cần Mặc Vn Thi X ngm phong vịnh nguyệt lc thanh bnh ; nhưng cũng cần Thất Thủ Kinh Đ trong cơn binh lửa. Cũng như Huế cần c nem, tr, chả lụa ăn chơi, bn cạnh bnh kh, bnh nổ, bnh tt bnh ty, bnh đc ăn thiệt. Huế c h Nện, h H, H Gi gạo mạnh bạo đổ mồ hi bn cạnh những khc ca Nam Ai, Nam Bnh sầu thương đi đoạn. Bn chiến nn bi thơ thanh t v t o trắng thướt tha của c nữ sinh Đồng Khnh ; th cũng cần ci nn l phong sương v vạt o di nu lam lũ của mấy o bn gnh dạo ch khuya, cơm hến, bn b mới đủ những mu sắc v mi vị cho hồn thơ của Huế. Chỉ nhn thong qua, sẽ rất dễ thấy dng thơ nhưng kh thấy ci hồn của Huế. Cũng thế, thong nhn mưa Huế chỉ thấy nt trầm phai v ủ rủ ; nhưng đ thực sống với Huế qua những ma Đng, sẽ thấy từ trong bụi trắng thinh khng của mưa Huế c những nụ hồng v hơi ấm của tnh yu, khng phải chỉ l tnh yu lứa đi m nhiều thứ tnh nồng nn gp lại.

Nếu mưa Huế cứ rơi rơi trn vng trời Huế th mưa nghn rơi cũng chỉ l mưa thi. Nhưng mưa Huế đ rơi vo lng những người qua Huế thnh những khung trời nhỏ, nn mưa hoi khng tạnh v những cơn mưa trong hồn cứ ry ry nhỏ hột lan ra xa khắp mun phương. Người Huế hay bạn Huế tha hương vẫn quen nhn mưa trn đất khch qua cơn mưa của phương trời cũ cứ rả rch ry hột trong lng. Rồi chợt bất ngờ loanh quanh lẩn quẩn trn ci quả đất bồng bềnh nầy, vẫn cn c một nơi mưa dầm một cch rất Huế, đ l thnh phố Portland thuộc tiểu bang Oregon ở vng cực Ty nước Mỹ. Nếu một buổi chiều mưa tạnh, trời trong no đ m ln ln đỉnh ni Ngự Bnh, ng về hướng Đng Bắc sẽ thấy thnh phố Portland chị em với Huế nằm trong mưa, tận bn kia bờ Thi Bnh Dương. Ma Xun con Cọp năm nay, ti ở lại Portland bốn ngy m trời chỉ c tạnh mưa chưa đầy hai tiếng đồng hồ. Ti toan mở lời than van một t th đ c dn lng xứ ny an ủi rằng, gần cả thng nay trời mới hanh nắng c đi ngy. Xm Huế nơi thnh phố Portland ny chừng vi chục nh. C dịp ngồi lại với nhau cc Huế kiều c thể khng đồng với nhau về nt đẹp trang đi của cầu Trường Tiền v dng đường bệ trang trọng của cầu treo Kim Mn (Golden Gate Bridge), nhưng ai cũng nhận rằng mưa nơi đy sao m giống mưa Huế lạ lng. Mưa giống Huế m vẫn thấy một ci g đ khng Huế trong mưa. Một o Huế chay đưa ra giả thuyết :

- Chắc v tiếng mưa rơi cũng bằng tiếng Mỹ chứ khng t tch như tiếng mưa Việt Nam nn mnh phải dịch tiếng mưa rơi ra tiếng  mnh mới thiệt l giống!

Một n nin trưởng xm Huế, c đi mắt buồn rưng rưng như ru bạc, gp lời:

- Người mnh chi cũng phải đi theo bộ mới c nghĩa. Như vật chầu th c tứ linh long, ly, quy, phụng ; hoa cũng phải theo bộ như mai, lan, cc, trc ; nghề cũng cần theo bộ như ngư, tiều, canh, mục th mưa chắc  cũng phải theo bộ đại khi như vũ, li, phong, thuỷ hay vũ, hn, c, tịch. Mưa Huế phải đi theo cng tuyết lạnh, với sự lẻ loi trong cảnh im vắng mới thật l thấm tha.

Nghe l lạ, mấy người xin n giải thch lại. ng cụ cười xa, xua tay :

- Nhn mưa m nhớ qu nh nn ti mới kiến chuyện ni bậy cho vui thi m, c trng trật vo đu m phải ni đi ni lại.

 

o0o

 

Mưa đ tạnh. Trời sắp sng. Huế đang tỉnh dần với tiếng chung sớm, vọng m xa lắc khng biết của cha no trong những ngi cha cổ đang cn lưu dấu. Sau cơn mưa, trời sớm mai mt lạnh. Ti vẫn thức với tiếng khung v hớp một cht chn  nước ch xanh cn st lại trong đm. Ti đ say sưa ni chuyện một mnh sau nửa đm gần sng về những giọt mưa, những cơn mưa, những ma mưa, v những đời mưa đ rơi xuống, đ kh queo khng lưu vết tch hay cn lm ướt đẫm đời mnh. Một cảm gic ngy ngy say nước ch xanh c miếng gừng đm nhỏ lm ti c cảm tưởng như con tu gi say sng nhỏ trn sng. Ti cảm thấy một cht vật vờ trong hơi mưa đ tạnh v nỗi nhớ mơ hồ về những vng qu hương khi sương lau lch. Ngồi nhn nắng qu hương sau một đm mưa, nắng lọc vng trong như hổ phch v lng ti cũng thiu thiu trong bnh lặng. Ti được ru trong nỗi nhớ Huế, trong niềm ấp ủ của Si gn, trong ước mơ về H nội những vng qu hương thn yu m khi về lại cứ ngỡ l ra đi, v khi đi mới thực l trở về. Qu hương đ, đ xa bao nhiu năm rng m cứ tưởng chừng như trận mưa chiều mới tạnh đm qua.

 

 

Trần Kim Đon