Trần Kiêm Đoàn

SỐNG ĐỜI BÁT NHĂ

 

            - Pa... ra... mi... ta.  Dạ, đúng rồi đó! Pa-ra-mi-ta... có phải là ba la mật đa không hở ba?

            Ông bố chỉ cần nghe tín hiệu “ba la mật đa” là đă cảm thấy trí óc và toàn thân máy động như nhà vắng lâu ngày có người tới gơ cửa.  Từ cơi đời thường phàm phu đầy hệ lụy, qua một nếp đời tâm linh thánh thiện là cả một cuộc hành tŕnh tinh thần xa tít tắp đối với một ông giáo thời hưu trí.  Cái thông điệp trực tiếp đến từ bé Na, cô con gái út ngỡ như bản chất Việt Nam trong cô chỉ c̣n là tên gọi, càng làm cho ông ngạc nhiên hơn.  Mặc dầu bé Na đă khôn lớn, vừa ra trường bác sĩ, nhưng lớp trẻ thuộc thế hệ Mỹ-Việt đầu tiên hầu hết quan tâm đến những giá trị thực dụng hơn là nếp suy tư mang vẻ triết học trừu tượng hay tôn giáo siêu h́nh.  Ông giáo sung sướng và ngạc nhiên không hiểu v́ sao cô con gái út, c̣n nằm trong bụng mẹ ở Việt Nam, sinh ra ở trại cấm Hồng Kông và lớn lên ở Mỹ, thời chưa vào đại học y khoa, chẳng quan tâm ǵ đến vấn đề tôn giáo mà nay lại hỏi đến cả Bát Nhă Tâm Kinh.

Ông giáo gật đầu, nhưng trong ḷng lại hoài nghi hơn là khẳng định:

- Ừ, th́ ba la mật đa là một từ âm theo tiếng Tàu. Gốc tiếng Phạn Pàramità có nghĩa là “đáo bỉ ngạn” hay tới bờ bên kia đó mà.  

             Bé Na tỏ vẻ đồng ư nhưng vẫn c̣n thắc mắc và nhận xét:

            - Con cũng biết vậy ba à. Nhưng cứ mỗi lần nghe ba đọc: “ma ha bát nhă ba la mật đa tâm kinh...” th́  con cảm thấy nó có một vẻ ǵ nghiêm trọng, to tát, huyền bí khó hiểu quá.  Trong khi con nhỏ Sonya Sandhah th́ làm xong việc ǵ nó cũng reo lên: “Paramita!” y như mấy bác mấy chú bạn ba gọi là “Tới bến!” vậy đó.

            Đến lượt ông giáo thắc mắc:

            - Sonya là ai vậy con?

            - Dạ, nó là con nhỏ người Ấn Độ, bạn ở trọ cùng pḥng và cùng thực tập ở bệnh viện với con, nó có ghé nhà ḿnh chơi mấy lần mà ba đă gặp đó.

            Im lặng suy nghĩ một lát, ông giáo hỏi lại:

            - Paramita đúng là tiếng reo “Đạt rồi! Tới bến rồi!” khi làm xong một điều trọng đại trong ngôn ngữ cổ điển của Ấn Độ.  Nhưng ba không hiểu tại sao con bé ấy c̣n dùng; mà lại dùng thường xuyên cho mọi chuyện lớn nhỏ trong đời sống thường ngày nữa?

            Cố nhớ và vẽ lại nhân dáng của Sonya, bé Na mở rộng câu chuyện theo trí nhớ và sự quan sát của ḿnh:

            - Cả gia đ́nh Sonya theo đạo Sikh.  Đạo Sikh là một tôn giáo phát sinh từ Ấn Độ vào thế kỷ 15. Theo Sonya th́ nó thấy lư thuyết của đạo Phật và đạo Sikh có những điểm giống nhau về luân hồi, duyên nghiệp.  Nhưng khác với đạo Phật là đạo Sikh thờ một Thượng Đế toàn năng, vô h́nh vô ảnh, ngự trị toàn vũ trụ.  Trong nhà, chỉ một ḿnh Sonya t́m hiểu và gần gũi với đạo Phật v́ theo nó th́ đức Phật Thích Ca là vị giáo chủ hay bậc thầy đầu tiên kéo con người ra khỏi bàn tay của một đấng chúa tể ngự trị muôn loài mà không ai biết rơ là ai.  Người th́ gọi là ông Trời, người gọi là Ngọc Hoàng, người gọi là Thượng Đế...  Sonya đă nhiều lần nói lớn lên rằng: “Tự do t́m về với chính ḿnh là giải phóng được cho ḿnh ra khỏi sự ràng buộc của thần quyền.”  Nó thích đạo Phật là v́ đạo Phật tôn trọng tự do tư tưởng của nó.

            Mắt ông giáo long lanh khi nh́n vào khuôn mặt thông minh tươi trẻ của cô con gái út.  Ông không ngờ thế hệ trẻ của con cháu ḿnh lại có đủ bản lĩnh tri thức để nh́n về nếp sinh hoạt tâm linh một cách độc lập và thẳng thắng đến như vậy.  Ông giáo cảm thấy ṭ ṃ và thú vị muốn nói chuyện với con gái ḿnh một cách thông thoáng như chuyện tṛ với một người bạn:

            - Na à, vậy con đă được học Phật lúc nào và có chia sẻ hay trao đổi ǵ với Sonya về vấn đề này không?

            Bé Na bụm miệng cười bí mật với bố già:

            - Dạ, có chút chút thôi ba ạ.  Lúc đầu con chỉ lấy mấy lớp căn bản Phật học ở khoa triết y của trường để kiếm một số tín chỉ cần thiết cho năm học.  Nhưng về sau, học thêm mấy lớp Yoga và phương pháp hành Thiền chung với Sonya con đâm ra “ghiền” ngồi thiền! Ba năm sau đó, con đă theo Sonya về Ấn Độ, Nepal và Tây Tạng học phương pháp trị liệu Đông y qua chương tŕnh trao đổi sinh viên Âu-Á trong suốt ba mùa Hè, nhưng thật sự là chỉ học Phật và phương pháp tâm lư trị liệu theo thiền học.  Năm nào Ba cũng đưa đón hai đứa con ở phi trường San Francisco đó, ba c̣n nhớ không?

            Ông giáo x̣e cả hai tay ra như để bắt lấy một ư lạ vừa ở đâu rơi xuống:

            -  Hử?!  Sao con chẳng nói ǵ về chuyện học Phật, ngồi thiền của con với ba hết?

            Cười thành tiếng, bé Na nói tiếp:

            - Bộ ba tưởng là con chỉ biết ngồi “ghiền” hay ngồi “phiền” thôi à.  Con chẳng biết tu hành cao siêu ǵ cả nhưng ưa ngồi thiền như một cách tập thể dục tinh thần ấy mà.

            Với một chút đăm chiêu, ông giáo hỏi:

            - Thiền định là việc trọng đại, lẽ nào tụi con lại xem nhẹ, lấy làm chơi như một tṛ thể dục vậy ḱa?

            Bé Na nh́n bố tṛn xoe đôi mắt:

            - Ơ! Vậy là con nhỏ Sonya nói đúng rồi.  Bố nó cũng giống ba, cứ coi phương tiện là quan trọng làm thước đo hềt thảy mà chẳng để ư đến kết quả hay tác dụng của phương tiện đó.  Tụi con thường gọi ngồi thiền là “tập thể dục tinh thần” v́ muốn đạt kết quả là tập cho trí óc ḿnh tươi mát thoải mái, luyện cho ḷng ḿnh không bị buồn phiền vướng víu với cả đống công chuyện hàng ngày.  Thế c̣n mấy thầy dạy học tṛ ngồi thiền là để làm ǵ hở ba?

            Hơi lúng túng trước một ư thắc mắc rất thực tế của con gái, ông giáo chỉ c̣n biết trả lời theo bài bản:

            - Th́ để tu tŕ cho được giải thoát.

            - Giải thoát là như thế nào ba hè?

            - Là để được chứng ngộ biết ḿnh là ai, cắt đứt được mọi ràng buộc phiền năo, chuyển hóa ḷng tham sân si thành tâm thánh thiện.

            - Dạ, ba.  Ngồi thiền chừng bao lâu mới đạt tới trạng thái giải thoát như thế; mà ba đă có được những lúc nào giải thoát vậy chưa ba?

            Ông giáo trả lời con gái như một sự thú nhận con đường dài hun hút trước mắt mà ông đă trải qua bao nhiêu ngày tháng kiếm t́m chưa gặp:

            - Giải thoát nhanh hay chậm là tùy duyên và tùy căn cơ huân tập của mỗi người.  Riêng ba th́ đă giải thoát đâu mà biết là trạng thái giải thoát nó như thế nào.

            Cô con gái lại được dịp trêu ông bố thân thương:

            - Vậy th́ con hơn ba là nhà ḿnh có phúc rồi!  Nhỏ Sonya và con đều đồng ư và chia sẻ với nhau rằng, giải thoát là bứt phá ra khỏi ràng buộc, dính mắc. Mỗi phút nào tụi con lắng sâu vào việc ngồi tĩnh tâm là thoáng được phút đó. Con tự cho ḿnh được “giải thoát” ra khỏi tù ngục của lo lắng. Lúc đó con cảm thấy ḷng ḿnh an vui dễ thương, trí óc tự do chạy nhảy tha hồ. Con không lo, không buồn, không giận, không ghét ai cả.  Con vui quá v́ biết ḿnh đang sống và đang được ngâm ḿnh trong một biển hồ mênh mông trời đất không sóng gió, không bon chen. Sau những phút tĩnh tâm như thế, tụi con thường nh́n nhau mỉm cười và reo lên nho nhỏ “paramita!” rồi đứa nào có việc riêng đứa nấy, tiếp tục làm mọi chuyện thường ngày của ḿnh nhẹ nhàng và hăng hái hơn.

            Ông giáo đặt tay lên vai cô con gái và cảm động nói bằng tất cả thương yêu:

            - Con giỏi lắm!  Có vẻ  như con đă có những phút “sống đời bát nhă” rồi đó.

            Cô con gái nh́n bố, ḍ hỏi:

            - Ba ơi! Con đâu dám nhận những điều “trọng đại” như thế.

            Ông bố cười nhẹ, nửa như buồn cho ḿnh mà nửa như vui cho con:

            - H́, h́! Nắm xôi có trọng đại với thằng Bờm hay không th́ phải làm thằng Bờm mới biết được. Nhưng con nói đúng, thắng Bờm xử sự đúng th́ ba phải nhận đúng mới công bằng chớ. Ba và thế hệ lớn tuổi của ba thường bị dính mắc vào h́nh tướng quá nhiều.  Luôn miệng nói “không chấp tướng” mà lại tôn sùng những h́nh thức vật chất lễ nghi ŕnh rang rồi quên đi nội dung cần phải đạt.  Nói “không chấp ngă” mà lại cứ đặt bày, tạo dựng những danh xưng, tước vị h́nh thức rôm rả; rồi đua nhau xưng tụng, thổi phồng những cái tôi của con ếch dưới đáy giếng lớn cho bằng con voi trên rừng.

            Cô con gái bỗng dưng thấy ḿnh gần gũi với bố già quá.  Bé Na ŕ rầm kể chuyện cho ba nghe...

            Sự kiêu hănh về nề nếp phụ quyền trong gia đ́nh và truyền thống gia trưởng quá mạnh của thế hệ cha anh đối với thế hệ trẻ Việt Nam đă khiến hai thế hệ nh́n nhau sai lạc và xa cách.  Thế hệ già quen thấy cái tầm thường vĩ đại mà không thấy được cái vĩ đại tầm thường như tuổi trẻ.  Sonya thấy được cái vĩ đại tầm thường.  Nghĩa là cảm nhận được cái bát nhă ba la trong từng hạt bụi; và có khi thấy những biểu hiện mang vẻ hoành tráng bên ngoài mà nội dung trống rỗng không bằng một hạt bụi.  Bé Na ngạc nhiên v́ có những lúc Sonya mỉm cười lặng lẽ một ḿnh mà vẫn nói bằng giọng hớn hở: “Paramita!”.  Được hỏi, Sonya trả lời rằng:

            - Cứ mỗi phút trôi qua là đă có trên cả trăm người vừa mới chết, nghĩa là mỗi ngày có hơn 15 ngh́n người chết trên toàn thế giới này v́ ṿng quay tự nhiên sinh, lăo, bệnh, tử.  Lúc nào th́ tới phiên bạn hay phiên ḿnh hết thở, làm sao biết được phải không?  Nhưng chắc chắn là trong mỗi nháy mắt, có biết bao nhiêu người chỉ thở vào mà không thở ra được; hoặc có người thở ra mà không thở vào được.  Nay ta chỉ cần thở được một hơi thở trọn ṿng có vào, có ra là “tới bến”, là paramita, là đáng reo vui rồi bạn nha.

            Bé Na đă có lần hỏi Sonya:

            - Này, sao trong ca mổ thực hành tháng trước bạn bị đánh hỏng v́ đă đọc nhầm hồ sơ bệnh lư hai của bệnh nhân Việt Nam.  Ca mổ của ông Nguyễn Văn Thanh lại đưa qua trường hợp của ông Nguyễn Văn Thành v́ không đọc kỹ số hồ sơ bệnh lư.  Vậy mà khi cầm giấy báo đánh hỏng của trường, bạn cũng có thể phớt lờ mỉm cười và réo “paramita” được là thế nào vậy hả?

            Sonya thản nhiên kể:

            - Th́ đúng rồi!  Hỏng cũng phải tới “bến hỏng” chứ bộ.  Ông vua khi ngồi trên ngai vàng là “tới bến” quyền lực.  Nhưng khi bị lật đổ, phải đưa đầu vào máy chém th́ cũng “tới bến” trừng phạt.  Đúng và sai, đậu và hỏng, hơn và thua... đều phải tới bến sau cùng.  Ḿnh làm sai, bị đánh hỏng cũng phải tới cái bờ kết quả là hỏng chứ chạy đi đâu cho thoát. Làm trật mà được kết quả “đúng” là đi ngược.  Mà đă đi ngược th́ làm sao tới bờ bên kia được hả bạn!  Paramita là thản nhiên, lặng lẽ về tới bến của ḿnh và biết ḿnh đă tới đúng cái bến mà thuyền của ḿnh chèo tới.  Phải reo lên “tới bến rồi” để biết ḿnh tới bến bạn à.

            - Này Sonya, vậy th́ mỗi số phận con người chỉ có một bến đợi để tới thôi sao?

            - Có muôn vạn bến bạn ơi!  Số phận chỉ là một cách nói buông xuôi chứ chẳng có ai đặt định trước cho ḿnh phải tới bến nào cả.  Như bạn thấy đó, cái bến của ḿnh khi bước vào bệnh viện là làm cho xong ca mổ của ông Nguyễn Văn Thanh chứ không phải ông Nguyễn Văn Thành.  Ḿnh cứ yên chí là có đủ bài bản, dụng cụ y khoa tốt như bệnh viện New York th́ mọi việc đều tốt nhưng lại không dè chừng rằng, tiếng Việt của bạn c̣n có dấu thanh lên xuống nên đă kiếm sai người.  Nhưng rồi cũng giống như thuyền đi gặp giông băo, ḿnh nhầm tên mà cứ yên chí ḿnh là đúng nên thuyền đă đi sai hướng.  Kết quả là thuyền ch́m và ḿnh hỏng.  Thuyền ch́m không biết thuyền trưởng có vực dậy được để đi tiếp hay không.  Nhưng khi ḿnh làm sai và biết rằng ḿnh hỏng nên đă “paramita” cho cái hỏng của ḿnh trong phút đó và hớn hở t́m hướng đúng để đi tiếp cho đến khi “paramita” nhận bằng tốt nghiệp bác sĩ một lần với bạn như hôm nay.

            - Sonya ơi, theo bạn th́ “paramita” không phải là đă đến bến bờ an vui tốt đẹp sau cùng sao?

            - Chỉ có Phật.  Mà có đến hằng ha sa số chư phật – đó là những sinh thể mang tính phật như bồ tát Quán Tự Tại, chứ không phải chỉ riêng Phật Thích Ca Gautama đâu nhé – là biết rơ ḿnh đến bến an lạc vĩnh hằng hay chưa. Phải có trí tuệ sáng ngời của giác ngộ mới nhận ra được bến bờ vi diệu ấy.

            Bé Na làm sao quên được câu nói sau cùng của Sonya trước khi chia tay về Ấn Độ:

            - Hàng ngày, một khắc sống tỉnh thức – nh́n biết được tự tại để mở ḷng an vui đón nhận – là đang sống đời Bát Nhă.  “Yết đế, yết đế, ba la yết đế, ba la tăng yết đế, bồ đề tát bà ha –  Gate, gate, paragate, parasamgate, bodhisvaha – Tới bến, tới bến, tới bến rồi, hoàn toàn tới bến, an lạc tuyệt vời.”

            Ông giáo nhẹ nhàng dắt tay cô con gái út:

            - Thôi, chiều rồi. Về nhà ăn Tết với mẹ và gia đ́nh con hỉ!

            - Ba, đă tới Tết đâu?!

           - Ừ.  Th́ mùa Xuân thiên nhiên mang Tết lại cho đời; c̣n mùa Xuân trong ta mang Tết đến cho ai mong cầu được sống đời bát nhă.

            Sống đời bát nhă... Mùa Đông sắp qua rồi mà cành phượng vỹ trơ xương rủ bóng nơi phía chân cầu Trường Tiền vẫn c̣n nở dáng một cành hoa của mùa Hè năm ngoái.

 

Trần Kiêm Đoàn

Natomas, Cali mùa Thanksgiving 2008                                                                                                    (Trích chương 9 trong truyện dài Sống Đời Bát Nhă)  

           

truyện ngắn

văn

 trankiemdoan.net